Programma 8 volkshuisvesting, ruimtelijke ordening

“Wij willen dat Sittard-Geleen een leefbare en toekomstbestendige gemeente is, waar het aantrekkelijk is om in te wonen en te verblijven.”

In het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing gaat het om de kwaliteit van de fysieke woon- en leefomgeving in de gemeente. De Toekomstvisie 2030 vormt met de Omgevingswet (inwerkingtreding op 1 januari 2024) een vernieuwend kader. De ambities vanuit het NOVEX- gebied Zuid-Limburg op het gebied van sterke en gezonde steden en de groene long versterken de opgaven. Doel is zowel om een gezonde, veilige, inclusieve, duurzame en karakteristieke fysieke leefomgeving te bereiken en in stand te houden, als om de fysieke leefomgeving doelmatig te beheren, te gebruiken en te ontwikkelen ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Het gaat om het behouden van wat goed is, het verbeteren als dat aan de orde is en het transformeren naar de toekomstige behoeftes in Sittard-Geleen.

Inzet is een woon- en leefomgeving die in belangrijke mate bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van Sittard-Geleen als woongemeente. Om te komen tot een aantrekkelijke woonomgeving staat de (door)ontwikkeling van een voldoende en (verdere transformatie naar een) kwalitatief goede woningvoorraad voor alle huidige én toekomstige doelgroepen centraal in combinatie met het optimaliseren van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. De groene buitengebieden met de kernen en dorpen vervullen hier een belangrijke rol in. We zetten in op het versterken van de natuurlijke kwaliteiten en verbinden het stedelijk gebied met de groene omgeving. We zetten in op het verduurzamen en omvormen van de bebouwde omgeving, met de focus op de wensen van inwoners, ondernemers en instellingen. Hier raken de opgaven de kwaliteit van de openbare ruimte, energietransitie en klimaatadaptatie als onderdeel van de ambitie een gezonde, veilige en daarmee sterke stad in Zuid-Limburg te zijn.

In dit programma zijn de volgende taakvelden ondergebracht:

8.1. Ruimte en leefomgeving

8.2. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

8.3. Wonen en bouwen

Wat wilden we bereiken?

Het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing wordt gekenmerkt door de volgende programmadoelen:

• We geven samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties inhoud aan onze leefomgeving.
• We werken samen met de samenleving aan een aantrekkelijk woningaanbod voor alle doelgroepen, met een speciale focus op jongeren en kenniswerkers. De kwaliteit en diversiteit van woningen draagt bij aan een gezonde leefomgeving.
• We werken op verschillende manieren aan een gezonde leefomgeving. Natuur-, milieu-, recreatie-, ontmoeting-, sport- en klimaatdoelen komen hier samen.
• We willen dat de openbare ruimte bijdraagt aan biodiversiteit, gezondheid en sociale cohesie/ontmoeting.
• We werken aan een veilige groene leefomgeving die niet alleen veilig is, maar ook veilig voelt.
• We stimuleren een gezonde, groene, veilige, toegankelijke en slimme bereikbaarheid van de woon-werkomgeving.
• We investeren in en sluiten aan bij de ontwikkeling van Smart Cities onder andere met pilots in de openbare ruimte.
• We stimuleren realisatie van klimaat- en natuurdoelen en het behouden en ontwikkelen van cultureel erfgoed.
• We koesteren de diversiteit van onze centra, wijken, dorpen en landschappen en maken deze beter beleefbaar ten behoeve van een goed woon- en leefklimaat en een bloeiende vrijetijdseconomie.
• We werken aan een passend voorzieningenaanbod met aantrekkelijke centra gericht op ontmoeten en een cultureel programma op maat.

Wat hebben we gedaan om dit te bereiken?

Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2023 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden:

Omgevingswet

• Implementatie Omgevingswet

De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden en vervangt 26 voormalige wetten door 1 wet voor de fysieke leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, bodem, lucht, ruimtelijke ordening en natuur. In het afgelopen jaar zijn diverse stappen gezet richting inwerkingtreding, waar we in 2024 verder op door zullen ontwikkelen.

De meerjarige complexe veranderopgave onder de Omgevingswet brengt hoge transitie- en invoeringskosten met zich mee. De financiële en personele consequenties hiervan worden in 2024 inzichtelijk gemaakt. Het is een majeure en meerjarige operatie, die gaat over beleidssturing en dienstverlening, en daardoor een wezenlijke impact heeft op de bedrijfsvoering/werkwijze van een substantieel deel van de organisatie. Vanuit het rijk zijn via de septembercirculaire 2022 en decembercirculaire 2023 middelen beschikbaar gesteld voor de invoering van de Omgevingswet. Deze middelen worden ook nog verwacht voor 2024 en 2025. De hoogte ervan is nog onbekend.

• Omgevingsvisie

In gesprek met de samenleving werken we aan een nieuwe omgevingsvisie voor Sittard-Geleen als uitwerking van de Toekomstvisie 2030 en de actualisatie van de Omgevingsvisie 2016. Hierin staat hoe we onze leefomgeving de komende jaren willen inrichten en welke ontwikkelingen we de komende jaren willen stimuleren óf juist willen tegengaan. De raad heeft eerder de uitgangspuntennotitie en de doelen voor de fysieke leefomgeving vastgesteld in december 2022. In 2023 is in overleg met de samenleving verkend welke opgaven we hebben en wat voor mogelijkheden we hebben om te werken aan onze opgaves. Vanuit hier zijn concept keuzes geformuleerd. Begin 2025 leggen we de omgevingsvisie ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad.

• Werkprocessen

Naast beleid en regelgeving heeft de Omgevingswet ook veel invloed op de dienstverlening, uitvoering en werkprocessen. In 2023 zijn er diverse acties ondernomen zoals het inrichten van vernieuwde processen, een balie vergunningen voor klantvragen, een centrale intake voor initiatieven en aanvragen en het optuigen en het verder uitbouwen van een intake- en omgevingstafel, indieningsvereisten verduidelijken en de online informatie verbeteren. In het komend jaar zal dit worden doorontwikkeld en zal verder in beeld worden gebracht wat deze veranderingen in werkprocessen vragen van rol- en taakinvulling en de samenstelling van de diverse teams. In 2023 is ingezet op:

• Initiatiefmanagers voor het Omgevingsoverleg (vooroverleg) die klanten begeleiden bij de complexere initiatieven om te komen tot een ‘indienrijpe’ aanvraag;
• Doorontwikkeling van de rol van casemanager ‘nieuwe stijl’ vanwege de verbrede reikwijdte van de Omgevingswet, meer procesregie en complexere afwegingen in het kader van vergunningverlening;
• Beleid, kwaliteit en ICT/Functioneel beheer vanwege de complexere uitvoering, de beschrijving, monitoring en bijsturing van (ver)nieuw(d)e processen en DSO/VTH-systemen;
• Diverse opleidingen vanwege de nieuwe juridische kaders en wetgeving voor beleid, vergunningverlening en handhaving;
• Doorontwikkeling van de ARK naar de AOK. Hiervoor heeft de raad een nieuwe verordening vastgesteld (Verordening Adviescommissie Omgevingskwaliteit Sittard-Geleen 2024 Ow), zijn de processen aangepast, is een snel service en wekelijks mandaatoverleg ingevoerd, kan weer fysiek en/of digitaal (hybride) vergaderd worden. Ook heeft de AOK een bijdrage geleverd aan beleidsontwikkelingen (bijv. zonnepanelen op monumenten).

Dit zal de komende jaren verder worden doorgezet binnen de teams.

Beleid en uitvoering onder de omgevingswet komen samen in het DSO. In 2023 hebben we gewerkt aan de aansluiting van onze systemen op het nieuwe landelijke systeem. Ook zijn toepasbare regels/vragenbomen opgesteld en hebben we deelgenomen aan ketentesten om het functioneren van het systeem te testen en te verbeteren waar mogelijk. Daarnaast wordt de website fasegewijs geüpdatet. Ook is een aan de Omgevingswet aangepaste Legesverordening vastgesteld.

Ook zijn er in 2023 nog een groot aantal bestemmingsplannen (o.a. Watersley, Kasteel Limbricht, Veegplan, Ruys de Beerenbroucklaan) opgesteld die nog vallen onder het oude regime en die in 2024 aan de gemeenteraad ter besluitvorming worden voorgelegd.

• Wet Kwaliteitsborging (Wkb)

De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is een stelselwijziging die gelijktijdig met de Omgevingswet in werking is getreden . Door de Wkb is een nieuw stelsel van kwaliteitsborging ingevoerd, dat als doel heeft om de kwaliteit van gebouwen te verbeteren. De Wkb wordt de komende jaren stapsgewijs doorgevoerd. De Wkb is vanaf januari 2024 ingegaan voor de eenvoudige bouwwerken, zoals eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden. De verwachting is dat de Wkb vanaf 2029 voor alle bouwwerken gaat gelden.

In 2022 en 2023 zijn we gestart met de implementatie en voorbereidingen voor de invoering van het stelsel. De implementatie loopt door in 2024 en verder. De complexe veranderopgave en de lange transitiefase brengen hoge kosten met zich mee, welke vanwege de gefaseerde invoering op dit moment nog niet inzichtelijk zijn te maken. Daarnaast verschuift een deel van de legesinkomsten naar externe partijen. Deze opbrengsten worden gemist, terwijl de kosten toenemen omdat er extra capaciteit noodzakelijk is om de nieuwe werkwijze vorm te geven. Via de septembercirculaire 2022 en decembercirculaire 2022 zijn middelen uit de decentralisatie uitkering beschikbaar gesteld die als dekking worden ingezet voor de eerste fase. De vraag is in hoeverre deze toereikend zullen zijn.

• Samenwerking Rijk en regio in het NOVEX-gebied Zuid-Limburg

In de samenwerking van Rijk en regio in het NOVEX-gebied Zuid-Limburg hebben we in 2023 Panorama Zuid-Limburg afgerond en gedeeld met Rijk en regio. Hiermee hebben we stappen gezet naar een gezamenlijke ruimtelijke ontwikkelstrategie voor Zuid-Limburg, en duidelijk gekregen welke zaken nadere uitwerking vragen. We hebben gekeken naar de (grote) functies die in de toekomst een plek vragen in Zuid-Limburg, en een afweging gemaakt hoe we ervoor kunnen zorgen dat al deze functies een goede plek krijgen. De resultaten zijn in 2023 gebruikt voor het ruimtelijk voorstel van de provincie aan het Rijk. In 2024 vertalen we dit verder door naar het ontwikkelperspectief van Rijk en regio voor het NOVEX-gebied Zuid-Limburg en vervolgens in een gezamenlijke regionale uitvoerings- en investeringsagenda.

Stedelijke Ontwikkeling

Op 5 december 2023 heeft het college na advies van de OR, definitief ingestemd met het ontwikkelplan ruimtelijke ontwikkeling. Met het ontwikkelplan (businessplan) zetten de teams Ruimtelijke Ontwikkeling en Projecten een duurzame stap in de organisatieontwikkeling, meer specifiek voor de teams die zich bezighouden met fysieke projecten (Projecten, RO, IPOR, Vastgoed, MO, EDO). Op deze wijze wordt uitvoering gegeven aan het gemeentelijke fysieke beleid. Dit gaat uit van de maatschappelijke opgaven en van een werkwijze met en voor de samenleving, met kwalitatieve uitvoeringskracht en -capaciteit binnen de eigen organisatie. Een onderdeel van deze organisatieontwikkeling is ook het implementeren van portfoliomanagement voor de fysieke projecten waarvan de gemeente eigenaar is. Onderdeel hiervan is ook het prioriteren van de verschillende projecten. De concrete resultaten van het portfoliomanagement wordt in Q2 2024 verwacht.

Voortgang ontwikkellocaties

Kennedysingel

De voorbereidingen om te komen tot een gedragen ontwikkeling hebben in 2023 plaatsgevonden. Het ontwerpbestemmingsplan is in december ter inzage gelegd en zal in 2024 ter besluitvorming worden voorgelegd.

St Rosa/ Lahrstraat

De gemeente is in november 2023 eigenaar geworden van het perceel dat bekend staat als de ‘steenfabriek Sint Rosa’. Dit is de aanleiding geweest om te (her)starten met de verkenning van de invulling voor dit gebied. Op dit perceel staat een oude loods die in de voorbije jaren dienst deed als caravanstalling. In 2024 zal de asbesthoudende dakbedekking van de loods worden gesaneerd. Daarnaast zal er een ambitiedocument worden gemaakt voor het totale gebied welke in lijn zal zijn met de concept Omgevingsvisie 2025-2040.

Kleine Steeg

Het Ambitiedocument Ontwikkellocatie Kleine Steeg is in 2022 vastgesteld en dat is de start geweest voor de definitiefase. Inmiddels is het stedenbouwkundig schetsplan gereed en na het participatietraject samen met de grondexploitatie vastgesteld. Het voorlopig ontwerp van het stedenbouwkundig plan, beeldkwaliteitsplan en inrichtingsplan openbare ruimte wordt naar verwacht in Q3 2024 opgeleverd.

Ambachtsschool

Het plan voor een herontwikkeling met zorgwoningen is niet doorgegaan en de samenwerking is begin 2023 beëindigd. Een samenwerkingsverband tussen corporaties is daarna in de gelegenheid gesteld te onderzoeken of een project voor sociale woningbouw in het gemeentelijk monument haalbaar is. In 2024 wordt hiertoe een bidboek opgesteld wat in Q2 2024 bestuurlijk zal worden besproken.

ESCS Locatie

De gemeenteraad heeft in juli 2023 gekozen voor denkrichting 2. Dit betekent dat de voormalige zwem- en sportlocatie aan de Sportcentrumlaan een nieuwe economische en/of maatschappelijke invulling krijgt. De raad volgt hiermee de voorkeursdenkrichting van het college. De voorkeursdenkrichting is verder uitgewerkt. Onderdeel daarvan is ook het ecologisch onderzoek wat tot begin 2024 heeft plaatsgevonden. In Q3 2024 zal aan de raad een keuze worden voorgelegd over de definitieve invulling van deze locatie.

Cityflat

In 2023 is gewerkt met de opdrachtgever en de architect naar een vaststelling van het ontwerp voor het appartementencomplex. We zijn nog steeds in afwachting van het laatste ontwerp van de architect voor de realisatie van 14 appartementen in het gebied naast de Cityflat in Geleen. Hierna kan het plan definitief aan de AOK worden voorgelegd. Het ontwerp van de achterliggende tuin, achterzijde Cityflat en sportschool, met parkeerplaatsen is in concept gereed. Doelstelling is dat in 2024 de omgevingsvergunning voor het appartementencomplex wordt afgegeven en de anterieure overeenkomst met de opdrachtgever en de corporatie wordt afgesloten.

DaCapo Born

In 2023 is de planvorming gestart om op het achterterrein van de DaCapo school te Born Oekraïense ontheemden te huisvesten. Als gevolg van het participatieproces over de tijdelijke invulling is met de omwonenden afgesproken dat de gemeente start met een studie naar een nieuwe invulling van deze voormalige schoollocatie. De eerste resultaten hiervan worden na de zomer van 2024 verwacht.

Horecastraatje

Het Horecastraatje maakt onderdeel uit van de Impuls aanpak Winkelgebieden. De Raad is middels de informatiebrief van 20 juli 2023 geïnformeerd over het vaststellen van het projectdocument “een duurzame impuls voor Geleen”. Voor het Horecastraatje, waar de gemeente 7 panden in eigendom heeft, zijn in het projectdocument een aantal scenario’s opgetekend. Deze scenario’s dienen uitgewerkt te worden door middel van een ambitiedocument om op deze wijze concrete invulling te kunnen geven aan een uitvoeringsplan. Doelstelling is om in 2024 het ambitiedocument vorm te gaan geven.

Petrusschool

Het ambitiedocument is vastgesteld door het college. De definitiefase, waarin de haalbarheid wordt onderzocht, zal tot de zomer 2024 worden doorlopen. De ruimtelijke verkenning is afgerond en wordt verder doorgerekend. Daarna volgt wederom terugkoppeling met de stakeholders en andere betrokken partijen.

MLK-Geleen

Status voor de locatie is ongewijzigd. In 2024 zal duidelijkheid komen wat het toekomstperspectief voor deze locatie gaat zijn.

Schoollocatie-Obbicht

Als gevolg van de nieuwe Unilocatie is deze school leeg komen te staan. In 2023 is er gestart met de planvorming aan een nieuwe invulling van deze locatie middels een collectief particulier opdrachtgeverschap. De gemeente faciliteert hen in dit proces.

Voormalige schoollocatie Einighausen

In 2023 is deze locatie overgedragen aan Zowonen om op deze locatie woningbouw te realiseren. De verwachte bouwwerkzaamheden zullen in 2024 starten.

Voormalige schoollocatie Holtum

Op deze locatie is in 2023 voortvarend gebouwd aan de bouw van 14 woningen. De oplevering van de locatie zal naar verwachting in 2024 plaatsvinden.

DaCapo Broeksittarderweg/Hart van Vrangendael

Het tweede deel van 2023 heeft in het teken van de vergunningprocedure gestaan. . In het voorjaar van 2024 zal de realisatie van de ontwikkeling worden opgestart.

Frans Klooster

Na een jaar van intensief werken aan dit project met de verschillende ontwikkelende partijen is er nog geen overeenstemming bereikt tussen de gemeente en ontwikkelende partijen.

Kwadrant 3 (Hoek Rijksweg Noord/ Walramstraat)

Het Ambitiedocument Kwadrant 3 is vastgesteld. De definitiefase loopt. In 2023 zijn diverse gesprekken gevoerd over de koopovereenkomst met de eigenaar van het naastgelegen perceel. Dit heeft in Q3 geleid tot een ambtelijk akkoord over een schetsplan en koopsom. Inmiddels is de conceptkoopovereenkomst opgesteld en ligt voor bij de ontwikkelende partij.

Agnetengebied: Klooster Agnetenberg

De eerste zichtbare activiteiten in de vorm van sloop zijn in 2023 uitgevoerd. Ook heeft dit jaar in het teken gestaan van de vergunningprocedure en overeenkomst tussen gemeente en ontwikkelaar.

Agnetengebied: Leyenbroekerweg

In 2023 is gewerkt aan het verkrijgen van overeenstemming over een stedenbouwkundig plan. Er is er geen overeenstemming hierin bereikt tussen ontwikkelaar en gemeente. In 2024 zal er worden getracht overeenstemming te verkrijgen over de alternatieven.

Kwadrant 4

Kantoor Walram is onderdeel van de projecten voor huisvesting voor Oekraïense ontheemden. Het gebied wordt naar de toekomst toe meegenomen in de uitwerking van de Omgevingsvisie.

Oude Raadhuis

Gezocht wordt naar een passende invulling voor het gebouw als onderdeel van de Impuls Winkelgebieden. In 2024 zal hiertoe een ambitiedocument worden opgesteld.

Absbroek

In 2023 heeft het bouwrijp maken van de eerste twee fases plaatsgevonden alsmede de eerste fase van het groene casco. De procedure voor de omgevingsvergunning bouwen is doorlopen, zodat de start van de verkoop mogelijk was. Tevens is de verkoop van Fase 1 gestart door de ontwikkelaar. Er zijn voldoende woningen verkocht om de realisatie van de eerste Fase te starten in het tweede kwartaal van 2024. Tevens zal de voorbereiding worden gestart voor de ontwikkeling en verkoop van de tweede fase. Ook de aanleg van het resterende gedeelte van het groene casco zal worden uitgevoerd om zo veel mogelijk aan groen gerealiseerd te hebben voordat de woningen zijn gerealiseerd. Dit om bij start bewoning een zo groen mogelijke uitstraling te verkrijgen.

Voormalige sportlocaties Grevenbicht en Obbicht

In 2023 is er gestart met de planvorming aan een nieuwe invulling van de school-/ gymlocaties in Obbicht middels een collectief particulier opdrachtgeverschap. Daarnaast wordt later dit jaar de planontwikkeling voor de schoollocatie Grevenbicht opgestart.

Voor de achterblijvende sportlocaties zijn op basis van de input van de informatiebijeenkomsten en gesprekken met diverse organisaties waaronder provincie en waterschap schetsontwerpen gemaakt met de hierbij behorende kostenindicaties. Hierbij zijn ook de mogelijkheden onderzocht om lokale initiatieven te laten landen. Deze ontwerpen zullen met de belanghebbenden worden besproken en worden uitgewerkt om te komen tot een definitief ontwerp gereed voor uitvoering.

• Provinciaal: Woondeal Limburg

In maart 2023 in de Woondeal Limburg (wonen in Limburg, bereikbaar voor iedereen!) ondertekend door alle Limburgse overheden en corporaties. Dit als uitwerking van de woningbouwprestatieafspraken uit 2022. Hierin hebben alle partners zich gecommitteerd aan het vergroten en versnellen van de woningbouwproductie. Om te zorgen voor een passend woningaanbod wordt ook gestuurd op het behalen / behouden van 30% sociale huurwoningen in de voorraad en het bouwen van een passende mix (1/3 sociaal, 1/3 betaal en 1/3 overig). Deze afspraken worden in 2024 / 2025 verder uitgewerkt voor Sittard-Geleen in de omgevingsvisie en een nieuw volkshuisvestingprogramma (vervanger van de Woonvisie 2016).

Bovenstaande mix wordt in de praktijk al toegepast in overleggen met initiatiefnemers. Dit sluit aan bij de aangenomen raadsmotie ‘sturing op 30% sociale huurwoningen nieuwbouw’. Dit heeft reeds in verschillende plannen gezorgd dat tijdens de planvorming het aandeel sociale en / of betaalbare woningen is vergroot.

• Westelijke Mijnstreek

De Westelijke Mijnstreekgemeenten vormen samen een woningregio. Op basis van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg, de Transformatievisie Westelijke Mijnstreek en het eigen beleid stemmen wij de woningprogrammering op elkaar af. Eind 2023 is besloten de rol van de regiocoördinator anders in te gaan vullen om de samenwerking en slagkracht van de regio in het woondossier (richting provincie en Rijk) te vergroten.

• Gemeente: Onderzoeken, nieuw beleid, passende programmering en bijzondere doelgroepen

Onderzoeken

In 2023 zijn een Zuid-Limburgs en sub-regionaal (Westelijke Mijnstreek) woningbehoefteonderzoek, gemeentelijk behoefteonderzoek en gemeentelijk schaarste onderzoek uitgevoerd. Allen ter onderbouwing van de actualisatie van het woonbeleid (strategisch in de omgevingsvisie en operationeel in een volkshuisvestingsprogramma en huisvestingsverordening). De resultaten hiervan zijn in de vorm van de ‘Factsheet Wonen 2023’ met de gemeenteraad gedeeld. Deze factsheet wordt jaarlijks geactualiseerd en gedeeld.

• Prestatieafspraken

In 2023 is het prestatieafsprakenproces met de corporaties geëvalueerd met als doel om het proces te versimpelen en hoe positie in de woningbouwvraag beter te gebruiken. Er is afgesproken dat de vijf corporaties en de gemeente zo snel mogelijk gezamenlijke en meerjarige prestatieafspraken sluiten, gericht op het versnellen van de woningbouwopgave (aansluitend bij de afspraken uit de Woondeal Limburg). Voor 2024 zijn nog prestatieafspraken per corporatie gesloten. Hierin zijn afspraken gemaakt over onder andere betaalbaarheid (zoals het niet verhogen van huren in de slechtste woningen), transformatie (zoals Geleen-Zuid en Phillipsbuurt) en nieuwbouw.

Beleid arbeidsmigranten

Om in de specifieke woonbehoefte van de arbeidsmigrant te voorzien, goede kwalitatieve huisvesting te garanderen en voorkomen dat arbeidsmigranten in onwenselijke situaties terechtkomen als gevolg van onder meer de afhankelijkheid, is het van belang om huisvestingsbeleid specifiek voor deze doelgroep te hebben. Het beleidskader huisvestingsbeleid arbeidsmigranten is in 2023 door de raad vastgesteld.

• Gemeentelijke opvang Oekraïense ontheemden

In 2023 heeft onze gemeente de gemeentelijke opvang voor Oekraïense ontheemden onverminderd voortgezet. Dit deden we via drie ‘tijdelijke’ gemeentelijke opvanglocaties: het Merici hotel en het Oranjehotel te Sittard en de sloopappartementen van ZOwonen in Geleen-Zuid. In totaal is er plek voor ca. 360 personen. Feitelijk verblijven er ca. 330 personen op deze locaties. Naast de gemeentelijke opvang zijn er ca. 30 particuliere opvangplekken in onze gemeente. Kenmerkend aan deze plekken is dat Oekraïense ontheemden hier worden opgevangen zonder directe tussenkomst van de gemeente. Wel biedt de gemeente waar nodig ondersteuning bij bijvoorbeeld het vinden van werk of in de vorm van leefgeld.

Daar waar gemeenten in 2022 werden geconfronteerd met een totaal nieuwe taak, was er in 2023 sprake van stabilisering en doorontwikkeling. Het gemeentelijke regieteam Oekraïne heeft zich naast de reguliere opvangtaken meer toegespitst op de deelgebieden zoals zorg, werk en onderwijs. En het college heeft besloten om opvang meer in lijn te brengen met langdurig verblijf door deze via tijdelijke units te organiseren voor een periode van vijf jaar. Vier locaties zijn geschikt bevonden: de Kleine Steeg 11 in Sittard, de Walramstraat 9-19 in Sittard, de voormalige parkeerplaats aan de Heinseweg in Sittard, het terrein van het voormalige DaCapo College Graaf van Loonstraat 39 in Born. Deze locaties worden in 2024 woonklaar gemaakt en in gebruik genomen.

• Woonwagenzaken

In het kader van het normaliseren van de locatie Obbichterweg hebben in 2023 veelvuldig overleggen plaatsgevonden met vereniging Woonwagenbelang, met betrokken externe partijen waaronder de woningcorporatie en diverse overleggen met de bewoners. Dit alles om een vlotte uitvoering in 2024 te waarborgen. In 2024 worden op basis van deze overleggen de bergingen opgeknapt. Afspraken worden vastgelegd in een overeenkomst, waarin onder andere de wachtlijst wordt opgesteld en afspraken worden gemaakt over het plaatsen van tijdelijke sanitaire voorzieningen voor de overtollige bewoners. Verder wordt het proces om te komen tot een nieuwe locatie voor circa 8 gezinnen doorlopen. Daarna zal Tudderenderweg worden opgepakt.

Om inzicht te krijgen in de woonbehoefte van de doelgroep wordt een nieuw woonbehoefteonderzoek opgestart. Hierbij wordt tevens gekeken naar mogelijke eenvoudig uit te voeren kleine inbreidingen op bestaande locaties.

Openbare ruimte

• Smart City

In 2021 is er een Smart City visie ontwikkeld voor de gemeente. Smart City is ondersteunend aan onze opgaves, processen en aan de proeftuin. Deze visie is in 2023 tot uiting gebracht in de proeftuin Zeeheldenbuurt (zie programma 5), maar ook in experimenten als Pientere Tuinen en in het vakspecialisme zoals de opschaling van experiment Camenaï op afval en grondstoffen gebied. Ook is er verkennend een Smart City domein overstijgende werkgroep gestart. De verdere strategische uitrol van de visie wordt begin 2024 opgeleverd. Wij gaan in 2024 de uitrol concreter maken, een basis leggen voor data gedreven werken in het beheer en de inrichting van de openbare ruimte en breiden ons netwerk intern en extern verder uit. Daarbij gaan we breder onze geleerde lessen tot nu toe delen en zichtbaar maken.

Klimaatverandering

• Subsidieregeling klimaatadaptatie

In 2023 is onze gemeente ook weer getroffen door hevige buien met diverse meldingen van wateroverlast tot gevolg. Via huisbezoeken zijn deze bewoners geïnformeerd over de doelmatige taakstelling van de gemeente (bescherming tegen buien die eens per vijf jaar voorkomen) en het mogelijk treffen van maatregelen om de wateroverlast te verminderen. Dit is echter niet overal mogelijk. De gemeente adviseert dan ook dat de bewoners zelf maatregelen kunnen treffen om hun eigen pand te beschermen. Via de subsidieregeling klimaatadaptatie worden een deel van de kosten hiervoor vergoed.

• Subsidieregeling afkoppelen hemelwater

Met de stimuleringsregeling afkoppelen hemelwater willen we de bewustwording van onze burgers inzake klimaatadaptatie vergroten. Communicatie vindt lokaal en Limburg breed plaats via de website www.waterklaar.nl. Gestreefd wordt minder schoon water naar de zuivering te transporteren, meer water in de bodem te brengen ter bestrijding van droogte en meer ruimte voor water te krijgen waardoor de kans op wateroverlast afneemt. Elke perceeleigenaar is zelf waterbeheerder en draagt zorg voor zijn leefomgeving. Willen we klimaatontwikkeling en wateroverlast het hoofd bieden moet iedereen een steentje(minder) bijdragen. Per december 2023 hebben 205 mensen gebruik gemaakt van de subsidieregeling. In totaal is een kleine 29.700m2 verharding afgekoppeld. In 2022 is voor afgerond € 45.000 aan beschikkingen afgegeven. 50% van de kosten wordt gedragen door het Waterschap Limburg. De regeling loopt nog tot en met 31 december 2023 en wordt verlengd tot 31-12-2026.

• Regionale Adaptatiestrategie Westelijke Mijnstreek

De verandering van het klimaat heeft grote gevolgen voor onze leefomgeving. In 2022 is een studie afgerond waarin deze effecten voor Sittard-Geleen in beeld zijn gebracht en is tevens het nieuwe beleidsplan Stedelijk Water vastgesteld. In dit beleidsplan is een strategie uitgewerkt voor klimaatadaptatie. In 2023 hebben we deze strategie verder uitgewerkt. Bij het uitwerken van deze strategie zijn onze inwoners, ondernemers en instellingen betrokken, zoveel mogelijk in samenhang met het participatieproces rond de omgevingsvisie.

• NK Tegelwippen

De gemeente Sittard-Geleen heeft in 2023 deelgenomen aan het NK Tegelwippen, mede naar aanleiding van vragen van de gemeenteraad. Het NK Tegelwippen is een ludieke actie om bij onze inwoners meer aandacht te vragen voor de toenemende verstening van het stedelijk gebied en welke bijdrage inwoners zelf hierbij kunnen doen om dit te verminderen. Daarnaast sluit het NK Tegelwippen naadloos aan bij ons gedachtegoed van de Tuinman. Via onder andere acties bij de tuincentra, stands weekmarkt, tegeltaxi zijn onze bewoners gestimuleerd om tegels te vervangen door groen. In 2023 zijn er tijdens de NK tegelwip actie in onze gemeente 7.843 tegels gewipt en is er een derby aangegaan met de gemeente Maastricht. Deze derby heeft de gemeente Sittard-Geleen gewonnen. In het landelijke klassement van een middel grootte gemeente geëindigd op plek 28.

• Programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg:

In juli 2021 is Limburg getroffen door een extreme wateroverlast met catastrofale gevolgen. In totaal zijn 2.300 woningen en 600 bedrijven beschadigd, moesten 50.000 mensen worden geëvacueerd en ontstond 1,8 miljard euro schade. In de maanden na de watercrisis hebben de Provincie Limburg en het Waterschap Limburg, gesteund door de Limburgse gemeenten de propositie ‘naar een robuust watersysteem in Limburg’ gemaakt. Hierin is de omvang van de opgave geraamd op 1,2 miljard euro. Op 2 november 2021 is de propositie aangeboden aan toenmalig demissionair Minister Visser, met het verzoek om hierin te participeren.

Parallel hieraan is in Limburg (door de Provincie Limburg en het Waterschap Limburg) gewerkt aan de inrichting van een programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg. De komende 10 tot 15 jaar zal gebiedsgericht worden gewerkt aan het klimaatbestendig en waterveilig maken van Limburg.

Het programma werkt volgens het principe van meerlaagse veiligheid vanuit drie inhoudelijke pijlers aan de ambitie om Limburg waterrobuust te maken. Het programma werkt vanuit de pijlers:

1. Het vergroten van de fysieke robuustheid van het watersysteem.
2. Het beter verankeren van leidende principes van water en bodem in de ruimtelijke ordening.
3. Het verhogen van de zelfredzaamheid van inwoners om voorbereid te zijn op eventuele extreme wateroverlast in de toekomst.

De extreme buien kunnen ook ter plaatse van het Geleenbeekdal optreden. En kans is dan ook aanwezig dat Sittard in de toekomst te maken krijgt met wateroverlast. Vanuit het bestuur, de directie en ambtelijk wordt dan ook actief deelgenomen aan het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg.

Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig?

Wij hebben de regionale opgaven zoals de Strategische gebiedsvisie omgeving Chemelot, uitvoering Transformatievisie Wonen en de Adaptatiestrategie opgepakt in samenwerking met de regiogemeenten, de Provincie, het Rijk en met inwoners en stakeholders. Direct betrokken partijen zoals woningcorporaties, en vastgoedeigenaren, waterschappen en terreinbeheerders zijn betrokken geweest bij de uitvoering van de activiteiten van dit programma. Als gemeente hebben wij steeds meer de regierol op ons genomen; wij dagen andere partijen uit en spreken hen actief aan om mee te doen, ook bij de realisatie.

Wat heeft het gekost?

Analyse resultaat

Het programma sluit met een voordelig saldo van € 0,8 mln. Dit voordeel is met name een gevolg van de meeropbrengst aan verstrekte bouwvergunningen van € 0,6 mln, en een vrijval van een woningbouwsubsidie 2022 van € 0,15 mln.

De afwijkingen in baten en lasten worden voor € 4,5 mln veroorzaakt door de invulling van het verduurzamingsproject Geleen zuid en Kluis. De financiering komt met name uit het rijkssubsidie volkshuisvestingsfonds en de hiervoor beschikbare cofinanciering. Deze incidentele middelen schuiven door naar 2024-2026 voor de verdere uitrol van het project en de stimuleringsregeling.

Verder zijn in dit programma de exploitatie en dekking van de projecten zoals ontwikkellocaties, de invoering omgevingswet en de Herhuisvesting Oekraïense Ontheemden opgenomen. Deze onderdelen kennen onder de streep geen saldo, echter brengen zij wel in de baten, lasten en reserves substantiële verschillen met zich mee. Financiering en verdere ontwikkeling van verlegde overheidstaken zijn afhankelijk van besluitvorming en uitkering van en door het Rijk, welke pas einde van het jaar in decembercirculaire en/of specifieke uitkering wordt toegekend.

Voor een verdieping van de analyse verwijzen wij naar de verschillenanalyse in de bijlagen.

Wie heeft mee betaald?

De Provincie betaalt mee aan de voorbereiding en uitvoering van een aantal regionale projecten. Het Waterschap heeft zich gecommitteerd aan de projectvoorbereiding van een tracé Keutelbeek aansluitend aan de fase Neerbeek en dus door Sittard-Geleen. Daarnaast zijn ook vanuit de Regiodeal voor Corio Glana extra middelen verkregen. In Geleen-Zuid staan ZOwonen en de gemeente samen aan de lat om terreinbeheerders bij de adaptatiestrategie, woningcorporaties, ontwikkelaars en private partijen een bijdrage te laten leveren aan de transformatieopgaven. Bij de aanpak van het NOVEX-gebied Zuid-Limburg werken we met rijk en regio aan een regionale investeringsagenda. We trekken hierin samen op om de inzet en financiën van de diverse partijen doelgericht in te zetten voor de versterking van Zuid-Limburg. Voor de opvang van Oekraïense ontheemden maken we gebruik van Rijksfinanciering.

Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit?

Alle geplande werkzaamheden zijn opgestart.

Beleidsindicatoren