Programma 6 sociaal domein

In 2023 hebben we gewerkt aan de doelen die voortvloeien uit de Toekomstvisie 2030. Vanuit de programma's Sociaal Domein, Volksgezondheid, Onderwijs en Veiligheid stonden de doelen centraal die aan de speerpunten van positieve gezondheid(sbeleving) en een leven lang leren zijn verbonden:

Naar een positieve gezondheid(sbeleving)

• We erkennen dat gezondheid raakt aan belangrijke lokale beleidsvelden zoals de inrichting van de openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs en sport en dat betekent dat we ook op die beleidsvelden gaan bijdragen aan gezondheid.
• We vinden het belangrijk dat inwoners op een prettige manier wonen en leven, met elkaar ontmoeten en helpen. En als gemeente dragen we hieraan bij.
• We zetten in op gezond en veilig opgroeien, talent ontwikkelen en meedoen, zowel op wijk- en kernniveau als gericht op het individu.
• We zetten in op een integrale aanpak van armoede die zich richt op het voorkomen (vergroten kansengelijkheid), doorbreken (werk) en het verzachten van armoede-effecten. Hiermee versterken we de financiële en sociale veerkracht
• We faciliteren en stimuleren een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties.
• We stimuleren mensen - jong en oud – om te bewegen en gezond te leven. We werken hiertoe aan een aanpak die begint vóór de zwangerschap (nu niet zwanger) tot aan het zelfstandig en zelfredzaam oud worden (Zuid springt eruit/programma Trendbreuk).
• We helpen mee om kennis en innovatie in de regio in te zetten om het welzijn en de gezondheid van onze inwoners te versterken. E-health is daar een voorbeeld van.

Naar een leven lang leren

• We stimuleren inclusieve werkgelegenheid waarbij bedrijfsprocessen zodanig worden ingericht dat ook mensen met een beperking respectievelijk met een afstand tot de arbeidsmarkt hieraan kunnen deelnemen.
• We stimuleren en faciliteren inclusief onderwijs op alle niveaus; leerlingen nemen zoveel mogelijk deel aan regulier onderwijs en er zitten geen leerlingen thuis.
• We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren.

Wat hebben we gedaan om dit te bereiken?

In 2023 hebben we de integrale aanpak in het sociaal domein voortgezet waarmee we in 2020 (en eerder) waren begonnen. De taakvelden in het programma sociaal domein verbinden we aan de doelen en groeperen we in drie thema's namelijk preventie en voorliggend veld, de toegang tot voorzieningen en de maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders.

• Preventie door een sterke basis

De gemeente wordt ermee geconfronteerd dat inwoners meer en vaker een beroep doen op voorzieningen in het Sociaal Domein. We willen deze beweging ombuigen naar de voorkant. Ook willen wij de inzet op normaliseren en demedicaliseren intensiveren. Waar begint hulp en waar eindigt deze? Ook voor het voorliggend veld is dit een adagium dat steeds belangrijker wordt. We hebben alleen ruimte om te bieden wat nodig is en dus niet wat wenselijk is.

Door de programma’s heen vinden we de inzet op preventie terug: gericht op gezondheid, talentontwikkeling, meedoen, financiële redzaamheid en veiligheid. Naast investeren in preventieve activiteiten is het nodig om te investeren in de samenwerking. Daarmee vergroten we de signalerende functie binnen het netwerk en bevorderen we de efficiënte inzet van interventies. Het aantal partners in het Sociaal Domein is groot. Dat vereist een goede afstemming en samenwerking waar het activiteiten, projecten en voorzieningen betreft gericht op preventie en de ondersteuning van de meer kwetsbare inwoners. In de afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het netwerk door middel van de gebiedsgerichte aanpak en casusregie. Dat blijft nodig in de komende jaren en hebben we ook in 2023 voortgezet.

Het regiobeeld en regioplan Zuid Limburg in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA)

Het jaar 2023 heeft in het teken gestaan van het Integraal Zorgakkoord en de daarin voorgestelde brede beweging naar passende zorg, onder andere door samenwerking in de regio’s, in ons geval Zuid-Limburg, en met focus op gezondheid in plaats van ziekte.

De regio Zuid-Limburg kenmerkt zich reeds meerdere jaren door een nauwe samenwerking van 16 gemeenten en de GGD op het vlak van gezondheidspreventie alsook een nauwe samenwerking met zorgverzekeraars en uiteraard ook zorgaanbieders, welzijnsorganisaties en woningcorporaties.

Deze reeds bestaande samenwerkingen zoals hierboven geschetst, zijn benut, uitgebreid en versterkt om te komen tot een regiobeeld en regioplan Zuid-Limburg. Het regiobeeld is 1 juli 2023 en het regioplan is eind december 2023 gereed gekomen. Het regioplan Zuid-Limburg is geen vaststaand eindpunt, maar een dynamisch document dat voortdurend wordt aangevuld, geëvalueerd en bijgesteld. Het weerspiegelt de collectieve inzet en verantwoordelijkheid om de gezondheid en het welzijn van elke inwoner in Zuid-Limburg te bevorderen en te beschermen.

In het regioplan wordt beschreven hoe Zuid-Limburg in kader van het Integraal Zorgakkoord de ambitie ‘Samen voor een gezond en goed leven in Zuid-Limburg’ wil gaan realiseren.

In het regioplan Zuid-Limburg is ook de mandaatstructuur IZA Zuid-Limburg uitgewerkt, zijnde een netwerkstructuur waarbij alle partijen actief participeren, inwoners(vertegenwoordiging), gemeenten, zorgverzekeraar CZ en VGZ, GGD, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties. Onderdeel van de netwerkstructuur is ook de mandaatstructuur van de 16 gemeenten.

De gemeente Sittard-Geleen is in 2023 als mandaatgemeente aangewezen door de 16 colleges van B&W waarbij tevens is vastgelegd dat de gemeente Sittard-Geleen de SPUK IZA middelen beheert en dat de GGD samen met de gemeenten Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen verantwoordelijk is voor de inhoudelijke coördinatie en procesregie m.b.t. de SPUK IZA. Tevens zijn de gemeenten Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen verantwoordelijk voor de afstemming met de betreffende regiogemeenten van de 3 sub regio’s Parkstad, Westelijke Mijnstreek en Maastricht-Heuvelland.

GALA

Met het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) bouwen we verder aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. We werken vanuit samenhang en dragen zo bij aan een gezonde samenleving. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Waarin de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin, de eerste 1000 dagen, wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar mensen in kwetsbare situaties. Hiermee dragen we ook bij aan het betaalbaar houden van het zorgstelsel, zodat mensen die dat nodig hebben kunnen blijven rekenen op zorg. In eerste instantie geven mensen zelf invulling aan een zo gezond mogelijk leven. Waar nodig wordt door gemeenten, rijk en zorgpartijen passende hulp geboden die aansluit op de behoefte en de mogelijkheden van de hulpvrager. Het GALA vervangt en verbindt per 2023 een aantal huidige akkoorden en regelingen (zoals het Preventieakkoord en Sportakkoord). Het GALA brengt deze regelingen samen om te werken aan een gezond en actief leven. De specifieke uitkering (brede SPUK GALA) wordt gebruikt voor de thema’s die in het GALA beschreven staan. De gemeente Sittard-Geleen heeft in 2023 op alle 15 onderdelen een aanvraag ingediend. Vervolgens is in 2023 een plan van aanpak 2024-2026 opgesteld voor deze 15 onderdelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) voor de gemeente Sittard- Geleen.

Health in all policies

Gezondheid wordt beïnvloed door veel verschillende factoren. Deze factoren hangen samen met ons dagelijks leven. Dat wat we eten en drinken, waar we wonen, hoe we werken en hoe we onze vrije tijd doorbrengen kan zowel positieve als negatieve effecten op onze gezondheid hebben. Het maakt duidelijk dat voor het beïnvloeden van een aantal hardnekkige of complexe gezondheidsproblemen een integrale kijk op gezondheid is vereist. Goed (preventief) gezondheidsbeleid kan alleen tot stand komen als het ook een rol speelt bij de beleidsvorming op alle beleidsterreinen. Health in All Policies is een concept dat zich juist ook richt op factoren buiten het gezondheidsstelsel die een belangrijke invloed hebben op de algemene gezondheidstoestand van de bevolking. De gemeente Sittard-Geleen omarmt dit gedachtegoed, jaagt bewustwording aan en stimuleert initiatieven die hieraan bijdragen. Om de gemeentelijke organisatie en partnerorganisaties mee te nemen in het gedachtengoed van Health in all policies is in 2023 een animatie www.sittard-geleen.nl/gezond gemaakt. In de animatie wordt uitgelegd waarom een brede kijk op gezondheid vanuit verschillende terreinen belangrijk is. In 2023 is gestart met een campagneplan voor bewustwording van health in all policies bij professionals; in 2024 wordt dit verder uitgewerkt en uitgevoerd.

• Preventiecoalitie gemeente en CZ

Samenwerking tussen het medisch en sociaal domein bestaat in Sittard-Geleen al langer: in de vorm van de preventiecoalitie, een samenwerking tussen Sittard-Geleen en zorgverzekeraar CZ. Samen, en uiteraard samen met inwoners en maatschappelijke- en zorgorganisaties hebben we de positieve gezondheid verder bevorderd. Naast de samenwerking binnen de thema’s binnen het IZA en GALA, hebben we, samen met Burgerkracht, in 2023 het project ‘Van zelfhulp naar zelfregie’ (de doorontwikkeling van het Zelfregienetwerk Sittard-Geleen) uitgevoerd.

Samen met CZ, het Steunpunt Mantelzorg en de Stichting Mantelzorgtest hebben we de lokale versie van de Mantelzorgtest gevuld met het lokale hulpaanbod. We zijn begin november, rondom de Dag van de Mantelzorger, gestart met de lancering van de mantelzorgtest. Via offline en online middelen brengen we de test blijvend onder de aandacht bij de doelgroepen. In de eerste twee maanden dat de test live was (nov + dec 2023) zijn er 720 website bezoeken geweest van 595 unieke bezoekers. En maar liefst 562 mensen hebben de test gedaan.

• Welzijnswerk

PIW werkt als lokale welzijnsorganisatie aan het verbeteren van de leefbaarheid en de gezondheid en het welzijn van de inwoners van onze gemeente. In de basis biedt PIW maatschappelijk werk, juridische ondersteuning en informatie & advies, ondersteuning van mantelzorg, maatjes & vrijwilligerswerk, jeugd- en gezinswerk, jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk, opbouwwerk en ontmoeting via het Sociaal Plein en de wijksteunpunten.

• Programma Trendbreuk

Het bureau Trendbreuk heeft in 2023 verder vormgegeven aan programma’s rondom Kansrijke Start en gezonde scholen. Kansrijke Start kent drie vaste programma’s: Nu Niet Zwanger, VoorZorg en Stevig ouderschap. Daarnaast lopen er binnen Kansrijke start nog twee pilots: de proeftuin Geboortezorg flex en Centering Zwangerschap.

Nu Niet Zwanger ondersteunt vrouwen en mannen in een kwetsbare situatie om de regie te nemen over hun kinderwens om een onbedoelde zwangerschap te voorkomen. Het programma is vanaf 2023 structureel gefinancierd.

VoorZorg is een bewezen effectief programma voor jonge vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van complexe problemen. Voorzorg is een structureel programma.

Stevig Ouderschap biedt extra ondersteuning aan (aanstaande) gezinnen waar de omstandigheden moeilijker zijn dan gemiddeld, bijvoorbeeld door een belastende voorgeschiedenis of onvoldoende steun in hun omgeving. Stevig Ouderschap is een structureel programma.

De proeftuin Geboortezorg flex ondersteunt gezinnen in een kwetsbare positie. Zij ontvangen extra hulp van een kraamverzorgende in de eerste 6 maanden na de geboorte van de baby.

Centering Zwangerschap is in 2022 opgestart. Hierbij vinden de controles bij de verloskundige niet individueel maar in een groep van 8 tot 12 zwangeren met een vergelijkbare zwangerschapsduur plaats. Deze pilot is in 2023 voortgezet om een goed beeld te krijgen van de resultaten.

De Limburgse netwerkaanpak voor kinderen met (risico op) overgewicht en obesitas ‘Kei Gezond’ is een brede domeinoverstijgende aanpak waarin op maat gemaakte ondersteuning wordt geboden aan kinderen en gezinnen die obstakels ervaren op het gebied van een gezonde(re) leefstijl en de achterliggende beïnvloedende factoren.

• Jeugdgezondheidszorg 2022- 2025

De Jeugdgezondheidszorg (1JGZ) werkt vanuit een doorgaande lijn en geharmoniseerde dienstverlening, van vóór de zwangerschap tot 18-jarigen. Het nieuwe pakket van 1JGZ is in 2023 verder geïmplementeerd.

• Preventieakkoord

In 2023 is het regionale en lokale preventieakkoord uitgevoerd. Het programma zet in op bewegen en gezonde voeding op scholen, de Limburgse netwerkaanpak overgewicht en obesitas, rookvrije kindomgevingen, gezonde sportomgevingen, HealthyLife en het Volwassenfonds Sport & Cultuur.

• Nationaal Programma Onderwijs

Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is in het leven geroepen om onderwijsvertragingen in te lopen en moet leerlingen ondersteunen die het moeilijk hebben door schoolsluitingen en Corona. Het totale budget bedraagt € 8,5 miljard voor een periode van 2,5 jaar. Het leeuwendeel hiervan gaat direct naar de scholen en instellingen. Gemeenten ontvangen circa € 300 miljoen om te helpen met aanvullende programma’s, begeleiding of kennisdeling. Aan onze gemeente is een bedrag van 1,5 miljoen euro toegekend. In 2023 hebben we het extra schoolmaatschappelijk werk en jongerenwerk van dit budget gecontinueerd.

• Artist in school

Artist in school is een pilot op het Graaf Huyn College, die in 2022 gestart is. Theatermakers Anoek en Mees van het Laaglandtheater zijn een schooljaar lang binnen de schoolmuren van het Graaf Huyn College aan de slag geweest met het sociaal-emotioneel welzijn van scholieren. Onderwerpen als prestatielat, faalangst, sociaal isolement, identiteit en met elkaar omgaan zijn uitgediept middels ontmoetingen met leerlingen, klassen en docenten. Deze worden vervolgens samen met de jongeren vertaald naar theatrale interventies waarvan de vorm in de interactie met de doelgroep ontstaat en deze thema’s bespreekbaar worden. Na een positieve evaluatie is het programma in het nieuwe schooljaar 2023-2024 voortgezet door twee nieuwe theatermakers.

• Schoolbezoeken

In onze gemeente bezoeken we sinds het najaar van 2023 opnieuw de 22 basisscholen, de 4 scholen voor speciaal (basis)onderwijs en de 3 scholen voor voortgezet onderwijs. Het bezoeken van de school biedt de gelegenheid om met de directeur en eventueel de schoolbegeleider een gesprek aan te gaan over de situatie op de scholen. Bij de gesprekken komen verschillende onderwerpen aan bod zoals huisvesting, vergroening speelplaatsen, kansengelijkheid, armoedeaanpak, loopbaanoriëntatie, verkeerssituatie en relatie met de wijk. De scholen weten het persoonlijk bezoek bijzonder te waarderen en voor ons is het waardevol. Zo weten we wat er speelt en kunnen we hier mogelijk wat mee.

• Veiligheid op scholen

Eind 2023 ontvingen we signalen over onveiligheid op het Graaf Huyn College en het Dacapo College. Samen met partners van Openbare Orde en Veiligheid, team Leerrecht, de MIK&PIWgroep en de politie hebben we een overleg geformeerd om enerzijds op directe signalen in te spelen en anderzijds om een structurele aanpak te ontwikkelen.

• Jongerenparticipatie

Jongk, de jongerenadviesraad voor de Westelijke Mijnstreek (12 tot 27 jaar), heeft in 2023 ongevraagd en gevraagd advies gegeven aan de gemeente Sittard-Geleen.

• Gezonde kinderopvang

Sinds de start van het (door ZonMw gesubsidieerde) Project Zuid-Limburg aan de slag met Gezonde Kinderopvang zijn er meerdere lerend netwerkbijeenkomsten gehouden met een gemiddelde opkomst van 95%. Subgroepen van het lerend netwerk zijn aan de slag gegaan met ofwel het thema voeding ofwel het thema beweging. Doel is kennis, ervaring en best practices delen zodat gezonde kinderopvang wordt bevorderd. Er heeft een sociale netwerkanalyse plaatsgevonden om bestaande samenwerkingen in kaart te brengen, naar aanleiding waarvan diverse nieuwe samenwerkingen zijn ontstaan. Een aantal van de in het plan van aanpak geformuleerde doelen is al bereikt. Het streven is alle geformuleerde doelen in de resterende projectperiode (tot 1 september 2025) te bereiken.

• Onderwijsachterstanden

In 2023 is het nieuwe Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 in werking getreden. Op basis van dit beleid zijn ook in 2023 subsidies verleend voor voor- en vroegschoolse educatie en voor extra activiteiten in het onderwijs waarmee onderwijsachterstanden worden bestreden. Hiermee dragen we bij aan gelijke kansen voor alle kinderen.

• Rijke Schooldag

In 2022 is onze lokale coalitie (gemeente, Stichting Kindante en MIK-PIW) gestart als Voorloper Rijke Schooldag in het kader van het driejarige landelijk programma School en Omgeving. Het doel van de Rijke Schooldag is het bieden van extra activiteiten rond de school gericht op een stimulerende en ondersteunende omgeving zodat elke leerling zijn talenten en vaardigheden in de volle breedte kan ontwikkelen en benutten. De Gezonde Basisschool van de Toekomst is een voorbeeld van een Rijke Schooldag. 2023 heeft in het teken gestaan van de doorontwikkeling van de bestaande varianten van de Rijke Schooldag, zowel in kwalitatieve als kwantitatieve zin. Stichting Kindante is de kartrekker van dit traject en beheert ook de bijkomende financiële middelen.

• Taalonderwijs

Aan alle (leerplichtige) kinderen met een niet Nederlandse taalachtergrond wordt specifiek taalonderwijs geboden. Er was sprake van een grote toestroom van leerlingen bij de Eerste Opvang Anderstaligen bij DaCapo College. Uitbreiding van de EOA was daardoor noodzakelijk. Met een tekort aan leraren, de vorming van een nieuw team en hoge werkdruk was dit een grote uitdaging, waardoor we te maken hebben gehad met onwenselijke wachtlijsten. Hoewel het door de blijvende toestroom en het lerarentekort een uitdaging blijft, hebben alle inspanningen ertoe geleid dat de wachtlijsten bij de EOA weer zijn genormaliseerd.

Om de druk op de EOA bij Da Capo te verlichten, krijgen de leerlingen uit de Crisis Noodopvang gedurende hun verblijf daar taalonderwijs bij de EOA in Horst. De Veiligheidsregio draagt zorg voor vervoer van deze leerlingen.

Taalonderwijs aan leerlingen voor de basisschool wordt verzorgd door de Taalwijzer (Stichting Kindante) met een locatie in Sittard en een locatie in Stein. Eerder kregen leerlingen vervoer middels een taxibusje aangeboden (<3 km). Door de grote druk op het leerlingenvervoer kon dit niet meer en is waar mogelijk een aanbod gedaan in de vorm van een OV-vergoeding en fietsvergoeding. Hierbij is extra aandacht uitgegaan naar het ondersteunen bij het vergroten van de zelfredzaamheid (bijv. lessen gebruik OV en fietslessen).

Als gevolg van een grote toestroom is bij de beide locaties van de Taalwijzer een ruimtegebrek gesignaleerd. Eerste stappen zijn gezet om te komen tot één nieuwe en centraal gelegen locatie.

• Voortijdig Schoolverlaters

In de RMC-regio Zuid-Limburg hebben gemeenten en onderwijs een programma (VSV-programma 2020-2024) opgesteld met een concrete set aan maatregelen om het voortijdig schoolverlaten in deze regio tegen de te gaan. Een van deze maatregelen is de inzet van een schoolmaatschappelijk werker (de MBO coach) in het MBO-knooppunt bij Vista College. De hiervoor vanuit het VSV-programma ter beschikking gestelde middelen nemen ieder jaar af. Dit betekent dat de gemeenten gezamenlijk ieder jaar een groter deel van de financiering voor rekening nemen. De MBO coach wordt gezien als een waardevolle partner in het MBO knooppunt.

In de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk is voorzien in een wettelijke basis voor het (nieuwe) regionale VSV programma. Als gevolg van de vertraagde inwerkingtreding van deze wet is de inwerkingtreding van het nieuwe VSV programma ook uitgesteld. Naar verwachting treden wet en programma op 1 augustus 2025 in werking. Voorbereidingen voor het nieuwe programma zijn gaande.

• Greutsj

Greutsj is een nieuw initiatief onder de vlag van Ecsplore voor kinderen die een extra stimulans in hun ontwikkeling kunnen gebruiken, bijvoorbeeld door kennis te maken met beroepen die niet in hun directe omgeving beschikbaar zijn. Greutsj ontwikkelt zijn activiteiten zodanig dat ook kinderen in armoede een kans krijgen om mee te doen. De activiteiten zijn daarom gratis en hierdoor is de drempel lager om mee te doen.

Greutsj is er ook voor kinderen die zich vaker eenzaam voelen, moeilijk invulling aan hun vrije tijd kunnen geven of contacten leggen, die graag breder ontwikkeld willen zijn en allerlei interesses aan willen boren. Onder begeleiding van vrijwilligers en gasten ontdekken, ontplooien, verkennen en vergroten deelnemers hun bekwaamheid naar de toekomst.

• Onderwijshuisvesting

In 2023 is het nieuwe Strategisch Huisvestingsplan (SHP) vastgesteld. Het SHP biedt een afwegingskader voor toekomstige besluitvorming over investeringen in huisvesting van onderwijs en kindfuncties. Wij hebben met de schoolbesturen afgesproken dat wij vanaf 2025 zullen werken met vier jaren plannen. Wij maken in 2024 een doorkijk voor de jaren 2025 t/m 2028. In 2025 maken wij een doorkijk voor de voor de jaren 2026 t/m 2029, enz.

Met de door de raad vanaf 2024 beschikbaar gestelde jaarlijkse voeding van € 5 mln. hebben wij meer mogelijkheden om huisvestingsaanvragen toe te kennen. We zijn blij met deze eerste stap en ons er tevens van bewust dat er meer middelen nodig zijn. Daarom werken wij vanaf 2025 met vier jaren plannen en maken wij per voorziening een businesscase, om de financiële consequenties ervan inzichtelijk te maken. En duidelijk te krijgen wat de gemeente betaalt en waar de schoolbesturen voor aan de lat staan.

Bij de beoordeling van de plannen worden ook renovatie, verduurzaming en luchtbehandeling meegenomen. Omdat verduurzaming en renovatie nog geen huisvestingsvoorzieningen zijn die in de onderwijswetgeving zijn opgenomen, ontvangt de gemeente hiervoor geen middelen van het Rijk. Hiervoor is echter wetgeving in voorbereiding. Wij zullen de gemeenteraad informeren over toekomstige ontwikkelingen.

• Rouwloket

De MIK&PIWgroep heeft in 2023 een fysiek en virtueel steunpunt ingericht voor rouw na het overlijden van een dierbare en dat ook dient als wegwijzer over administratie, belastingzaken en juridische zaken.

• Inclusie en diversiteit

In Sittard-Geleen vinden we inclusiviteit belangrijk. We werken aan een samenleving waarin mensen worden gezien, waarin iedereen mee kan doen en gelijke kansen krijgt. We werken aan een samenleving waar het veilig is, de betrokkenheid bij elkaar wordt vergroot en waarin we elkaar kunnen aanspreken met begrip voor elkaars verscheidenheid. We werken aan een sterke en stimulerende omgeving die bijdraagt aan inclusiviteit.

Om inclusiviteit te bereiken, doen we al heel veel. Om hier nog beter uitvoering aan te kunnen geven hebben we in 2023 gewerkt aan een ‘Aanvliegroute inclusief Sittard-Geleen’ waarin het thema inclusiviteit verder wordt uitgewerkt. Dit hebben we samen gedaan met partners die actief zijn in de stad op het gebied van inclusie en diversiteit en medewerkers uit verschillende teams van de gemeente Sittard-Geleen.

Het resultaat, wat wordt afgerond in 2024, bestaat uit een plaat en een verhaal. Met deze aanvliegroute beogen we voor medewerkers van de gemeente Sittard-Geleen en partners die actief zijn in de stad helder te maken wat wij als organisatie verstaan onder inclusief beleid en wat onze uitgangspunten zijn om inclusiviteit te realiseren. Het stuk is bedoeld om ervoor te zorgen dat inclusie breed wordt meegenomen in de (door) ontwikkeling van ons beleid en de programma’s, agenda’s en projecten die daaruit volgen. Deze aanvliegroute is nog geen concreet uitvoeringsplan, maar biedt richtlijnen om mee te nemen in het maken van concrete plannen binnen het eigen beleidsterrein. Wij vinden het namelijk belangrijk dat er binnen elk beleidstrein bewustzijn en verantwoordelijkheid ontstaat op het gebied van inclusie. Met deze aanvliegroute zorgen we er samen voor dat inclusie diepgeworteld raakt in ons beleid en in wat we doen en hoe we denken.

• Lokale inclusie agenda (LIA)

In 2023 is verder uitvoering gegeven aan de Lokale Inclusie Agenda. Er is aandacht geweest voor het in kaart brengen van de openbare (rolstoel) toegankelijke toiletten in de centra van Sittard, Geleen en Born. Ook hebben medewerkers een Masterclass gevolgd over de Integrale Toegankelijkheid Standaard (ITS) en zijn er onveilige situaties weggenomen. Tegelijkertijd is er ook actief ingezet op het vergroten van het begrip bij medewerkers van de gemeente voor inwoners met een beperking. Verder is de gemeentelijke website en e-formulieren beoordeeld op toegankelijkheid.

• Aanpak basisvaardigheden

Lage basisvaardigheden en laaggeletterdheid maken het voor een grote groep van onze inwoners moeilijk om mee te kunnen doen in onze samenleving. Laaggeletterdheid heeft een grote impact op de andere basisvaardigheden zoals financiële, digitale en gezondheidsvaardigheden.

De omvang en de verschillende aspecten van dit probleem vraagt om een gezamenlijke aanpak vanuit diverse kanten. In de Westelijke Mijnstreek werken we al geruime tijd met een aantal partners samen aan het versterken van basisvaardigheden van onze inwoners.

In 2023 is het convenant Laaggeletterdheid uit 2017 geactualiseerd en het samenwerkingsverband uitgebreid met een aantal partners. Zo is Stichting Mee en Zuyderland MC nu ook aangesloten in het bondgenootschap Westelijke Mijnstreek.

De partners werken samen aan het voorkomen van lage basisvaardigheden, het verhogen van de basisvaardigheden van onze inwoners en het gebruiken van eenvoudige taal. De aanpak is opgezet aan de hand van de vijf doelen uit het Zuid-Limburgse regioplan:

1. Het voorkomen van laaggeletterdheid bij kinderen;
2. Eenvoudige taal gebruiken zodat iedereen kan meedoen;
3. Bereiken van inwoners met beperkte basisvaardigheden;
4. Meer mensen met Nederlands als moedertaal laten starten met onderwijs aan volwassenen;
5. Het verhelpen van beperkte basisvaardigheden bij volwassenen met scholing.

Een belangrijke partner in de aanpak is het Vista college dat binnen het volwassenenonderwijs (Taal+) werkt aan het versterken van de taal- en rekenvaardigheden van onze inwoners.

In 2023 is door het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst tussen centrumgemeente Heerlen en Vista College de gezamenlijke aanpak voor de komende jaren vastgelegd voor onze Zuid-Limburgse regio.

De focus ligt hier op de groep van oorsprong Nederlandstaligen (de NT1 groep). Om zoveel mogelijk mensen te bereiken hebben we in 2023 ingezet op het signaleren van bv lage taalvaardigheden van inwoners om hen vervolgens op weg te helpen naar bv onderwijs of hulp. Hiervoor zijn binnen de gemeentelijke teams en de partners trainingen gegeven aan de medewerkers.

In 2023 is verder gewerkt aan een begrijpelijke schriftelijke communicatie, het herschrijven van brieven die veel worden gebruikt door Vidar, maar ook de informatie en ondersteuning via het Informatiepunt Digitale Overheid is meer onder de aandacht gebracht.

De focus ligt hier op de groep van oorsprong Nederlandstaligen (de NT1 groep). Voor deze groep is de drempel om hulp te vragen het grootst.

• Eenzaamheid

In 2023 is de programma-aanpak 2023-2024 Samen Sterk tegen Eenzaamheid opgesteld door de coalitie Samen Sterk tegen Eenzaamheid Sittard-Geleen. Deze programma-aanpak bestaat uit 6 actielijnen: Coalitie versterken, Normaliseren, Signaleren verbreden, Bekendheid contactpunt eenzaamheid vergroten, Ontmoetingsinitiatieven en -plekken versterken en Aanpak eenzaamheid jongeren versterken. Op basis van concrete acties is in 2023 uitvoering gegeven aan deze actielijnen. De coalitie is in 2023 versterkt. De Zonnebloem is als kernpartner toegetreden tot de coalitie. Signaleren is verbeterd. In 2023 zijn 70 vrijwilligers getraind in het vroegtijdig signaleren van eenzaamheid. De bekendheid van het contactpunt eenzaamheid is vergroot. Vrijwel maandelijks is er een interview gepubliceerd waarin steeds het contactpunt staat vermeld en er is aangesloten bij diverse activiteiten zoals de Wijksafari en de dag van de wijk Geleen Zuid. Dit heeft in 2023 tot een verdubbeling van het aantal meldingen (156) t.o.v. 2022 geleid. In de week tegen eenzaamheid hebben er op 6 locaties door de gemeente vanuit de coalitie 20 extra activiteiten plaatsgevonden. Via social media zijn er een vijftal initiatieven extra uitgelicht. De week is afgesloten met een goed ontvangen theatervoorstelling Sterrelicht over eenzaamheid in theater Karoessel.

Op Zuid-Limburgs niveau is aangesloten bij de Zuid-Limburgse coalitie Eén tegen eenzaamheid en is in 2023 in samenwerking met de GGD Zuid-Limburg en BCMB een uitvoeringsplan opgesteld voor 2024-2026 met name gericht op kennisdeling.

• Maatschappelijke opvang (MO) en housing

In 2023 is de laatste trajectwoning voor Maatschappelijke Opvang in gebruik genomen. Omdat we merkten dat er behoefte was aan extra opvangplekken, zijn we in eerste instantie met vier overloopbedden gestart, halverwege het jaar uitgebreid naar acht plekken. Monitoring van deze "nachtplekken" heeft ertoe geleid dat we Moveoo gevraagd hebben het aantal 24 uurs plekken in 2024 uit te breiden.

In 2023 zijn we ook gestart met eigen Maatschappelijke Opvang voor jongeren. De middelen die Maastricht krijgt voor de opvang van jongeren uit de Westelijke Mijnstreek, worden voortaan door gedecentraliseerd naar Sittard-Geleen. Hierdoor hoeven jongeren die opvang nodig hebben niet meer naar een andere regio te gaan voor opvang.

Voor de mensen die in een beschermd wonen setting voldoende woonvaardigheden hebben geleerd, is uitstroom via Housing, met zo snel mogelijk een eigen huurcontract en ambulante begeleiding ingeregeld. In 2023 hebben we dit proces voor heel Zuid-Limburg geüniformeerd. Voor mensen zonder woning, met zware hulpvragen zijn we in 2023 gestart met Housing First, een bewezen methodiek die in 80% van de trajecten leidt tot duurzaam, zelfstandig wonen.

• Bestaanszekerheid

Iedereen heeft recht op bestaanszekerheid: een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven. Dit is nodig om mee te kunnen doen in de samenleving. Het inkomen is een belangrijke voorwaarde voor mensen om bestaanszekerheid te ervaren. Dat inkomen moet niet alleen stabiel zijn maar ook minimaal voldoende zijn om de financiële lasten van het bestaan te kunnen dragen. Als dat niet zo is dan ontstaan zorgen en stress die weer voor andere problemen kunnen zorgen.

Onze integrale aanpak in het sociaal domein die zowel zorgt voor een stevige basis als voor ondersteuning indien nodig, draagt onder andere bij aan die bestaanszekerheid.

• Zorg en Veiligheid

Net als voorgaande jaren is in 2023 intensief gewerkt aan beleid en dossiers op het gebied van zorg en veiligheid. Dit doen we zowel lokaal als regionaal. De commissie Zorg en Veiligheid Zuid Limburg vervult daarin de taak om de verbinding te maken in thema’s en partners en draagt zorg voor koers waar we gezamenlijk naar toe kunnen werken. Vanuit een gedeeld portefeuillehouderschap is o.a. gewerkt aan radicalisering, personen met verward gedrag, nazorg ex-gedetineerden, geweld in afhankelijkheidsrelaties en de aanpak jeugdcriminaliteit. Dit staat verder uitgewerkt in programma 1.

• Woonzorgstrategie

Het is belangrijk dat (toekomstige) ouderen in onze gemeente de juiste zorg op de juiste plek ontvangen en dat ontwikkelingen in vastgoed hierop aansluiten. Als regievoerders wonen en zorg voor ouderen zijn CZ (Zorgkantoor Zuid-Limburg en zorgverzekeraars) en de gemeente Sittard-Geleen in 2023 een project gestart om te komen tot een gezamenlijke woonzorg strategie en programmering voor ouderen. Hiermee wordt beoogd voor de korte en lange termijn inzicht te hebben in de woonzorgopgave voor ouderen in onze gemeente en een strategie te kiezen hoe hiermee om te gaan. In 2024 wordt het project afgerond.

De toegang tot voorzieningen

• Integrale dienstverlening

De inwoner die zich meldt voor ondersteuning wordt geholpen, ongeacht waar hij zich meldt: elk loket is het juiste loket. Dat betekent dat de expertise van de professional ‘aan het loket’ breed genoeg moet zijn om de vraag van de inwoner te verkennen, om aan de achterkant de ondersteuning te organiseren die nodig is maar ook aan te sluiten bij de behoefte van de inwoner. Een brede kennis van het Sociaal Domein en het voorliggend veld is daarvoor nodig. In 2023 is hierin geïnvesteerd.

Een van de ambities binnen het brede sociale domein is de ontwikkeling van de integrale dienstverlening van de gemeentelijke uitvoeringsteams. Het gedachtengoed van positieve gezondheid waarmee we vooral de (veer)kracht van de inwoner versterken, staat daarin centraal. Dat in combinatie met de methodiek van de ‘omgekeerde toets’ waarmee de vraag van de inwoner en het effect van de ondersteuning leidend zijn voor het toepassen van de wettelijke mogelijkheden.

In 2023 hebben we wederom grote stappen gezet in de methodiek van de Omgekeerde toets. Binnen het hele sociale domein (de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet, leren en jongeren) zijn intern ambassadeurs aangesteld die de scholing verzorgen voor nieuwe medewerkers. In 2023 zijn er door de ambassadeurs 6 trainingen gegeven voor nieuwe medewerkers in het sociaal domein. Daarna volgde nog een terugkom dagdeel. Ook organiseren de ambassadeurs casus-overleggen wanneer een domein overstijgende aanpak gewenst is. Hier wordt geregeld gebruik van gemaakt. Met de omgekeerde toets wordt beoordeeld wat het beoogde effect is op de lange termijn. Er wordt gekeken naar wat écht nodig is en een oplossing op maat gezocht.

In december 2023 heeft er een bijeenkomst met de gemeente Sittard-Geleen op verzoek van Stimulanz plaatsgevonden. Het verzoek van Stimulanz was om samen de methodiek van de omgekeerde toets door te ontwikkelen. De conclusie van dit overleg was dat de gemeente Sittard – Geleen hierin goede stappen maakt en daarin ook als voorbeeld kan fungeren voor andere gemeenten.

Soepele overgang > Simpel switchen

Simpel Switchen gaat over de overgang tussen leren, werken, uitkering, dagbesteding, vrijwilligerswerk en gesubsidieerd werk. Die overgangen moeten zo soepel mogelijk zijn. Daar is een integrale ontschotte dienstverlening voor nodig. Waarbij zowel bij de toegang als tijdens de periode waarin inwoners gebruik maken van een voorziening, steeds gekeken wordt wat iemand nodig heeft om de stap te zetten naar de participatie die bij hem past. In 2023 hebben we hiervoor de eerste stappen gezet. Samen met een aantal zorgaanbieders, Vidar en team Zorg heeft een bijeenkomst plaatsgevonden waarin door de partners is verkend op wat er nodig is.

Een belangrijk voorwaarde is dat mensen zich veilig voelen om een stap te kunnen zetten: veilig voor wat betreft het behoud van hun indicatie (zoals dagbesteding, beschut werk, baanafspraak) en inkomen.

De ontwikkelingen vanuit het Programma Participatiewet in balans gaan hierbij helpen wat betreft de zekerheid van inkomen. Vooruitlopend op de wettelijke aanpassingen zijn we in 2023 al gestart met het vergemakkelijken en sneller afhandelen van aanvraag als moet worden teruggevallen op een uitkering.

Soepele overgang gaat ook over goede afstemming tussen de ondersteuningsmogelijkheden voor jongeren zodat de overgang van 18- naar 18+ geen breuk veroorzaakt. Dit vertaalt zich in afstemming tussen de ondersteuning van Wmo en Jeugdwet en samenwerking over de wetten heen. In 2023 hebben we dit thema verder vormgegeven.

Netwerkstructuur

In de afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het netwerk door middel van de gebiedsteams en het regieteam. Het werken met deze aanpak blijkt in de praktijk een succes: we komen preventief in positie om tijdig actie uit te zetten. We zijn er echter nog niet. We zien namelijk ook dat de (laagdrempelige) problematiek niet altijd even effectief voorliggend wordt aangepakt en daarmee (onnodig) wordt opgeschaald. In 2023 zijn we gestart met een onderzoek naar hoe we deze manier van werken kunnen verbeteren.

• Maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders

Ons uitgangspunt is altijd: lichte zorg waar mogelijk, zwaar waar nodig. Dit betekent soms dat versterken en voorkomen (preventie) niet voldoende is of niet mogelijk. Voor die inwoners zetten we individuele ondersteuning in vanuit de Jeugdwet, de Wmo, de Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de wet Inburgering.

Het inzetten van enkelvoudige individuele ondersteuning kan het antwoord op de vraag van de inwoner zijn. Indien nodig zetten we meerdere voorzieningen in of een mix van maatwerk-voorzieningen en inzet uit het voorliggende veld als dat het beste past. Hieronder leggen we per wet uit waar in 2023 aan is gewerkt.

• Digitalisering

In 2023 zijn verschillende belangrijke activiteiten afgerond die een positieve impact hebben op de dienstverlening en efficiëntie van de gemeente. Een nieuw regiesysteem voor team Jeugd is geïmplementeerd, waarmee de integrale probleemanalyse en het opstellen van gezinsplannen verbeterd wordt. Dit systeem bevordert samenwerking met externe professionals.

Bij Vidar is een omvangrijk ICT-project succesvol afgesloten. De bedrijfsvoering in de applicatie Navision is overgezet naar het efficiëntere Business Central ERP-systeem. Dit systeem biedt een compleet overzicht van alle afdelingen, automatiseert processen en zorgt voor kostenbesparingen, bijvoorbeeld door digitalisering van facturatie.

Om de dienstverlening aan burgers te verbeteren, zijn digitale aanvraagformulieren geïmplementeerd. Burgers kunnen nu eenvoudig online aanvragen indienen voor uitkeringen en tegemoetkomingen, terwijl persoonlijke ontmoetingen de basis blijven voor ondersteuning. Voorbeelden zijn aanvraag tegemoetkoming zorgkosten, energietoeslag, leerlingenvervoer en bijzondere kosten leefgeld.

Robotica (RPA) wordt ingezet voor geautomatiseerde afhandeling van administratieve processen, waardoor betalingen aan inwoners sneller kunnen worden verwerkt. Dit draagt bij aan efficiëntie en klantvriendelijkheid.

Tot slot is de Gemeentezorgspiegel geïmplementeerd voor team Zorg. Deze digitale omgeving biedt inzicht in zorggebruik en -kosten in de gemeente, waardoor beter kan worden ingespeeld op zorgbehoeften en -ontwikkelingen.

De genoemde activiteiten dragen bij aan een verbeterde dienstverlening aan inwoners, bevorderen efficiëntie in bedrijfsprocessen en voorzien de gemeente van waardevolle inzichten voor zorg en ondersteuning.

Jeugdwet

Hervormingsagenda

In 2023 is formeel de Hervormingsagenda Jeugd landelijk vastgesteld. Vervolgens is gestart met de voorbereidende werkzaamheden om deze Hervormingsagenda te implementeren in Sittard-Geleen. In 2024 zal dit definitief worden. De Hervormingsagenda Jeugd heeft 2 doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld:

1. Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is.
2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.

Deze inhoudelijke doelstellingen laten zien dat de agenda een transformatiedoelstelling heeft; een inhoudelijke vernieuwing die de kwaliteit van de jeugdzorg verhoogt. In de Hervormingsagenda worden deze doelstellingen uitgewerkt en dat moet leiden tot een landelijke besparing van 1 miljard euro.

Samenwerking Jeugd/Onderwijs

In 2023 is de samenwerking met Kindante geïntensiveerd door consulenten te koppelen aan het

speciaal onderwijs in het kader van de doelgroep arrangementen. Dit is een integraal aanbod afgestemd op zorg, onderwijs en vrijetijd waardoor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte naar een thuisnabije kinderopvang en/of school kunnen gaan omdat daar waar nodig extra ondersteuning beschikbaar is. Eind 2023 is door BMC onderzoek gedaan naar de effecten van de doelgroep arrangementen. Dit moet leiden tot een nieuwe subsidieregeling per 2025.

Ambulante hulp jeugd

De huidige basiscontracten jeugdhulp Zuid-Limburg zijn een opmaat richting lange termijn afspraken en een verdergaande transformatie van het jeugdhulplandschap. Er heeft een aparte aanbesteding plaatsgevonden voor het contracteren van zogenaamde ontwikkelpartners. Deze partners zijn ieder verantwoordelijk voor het bieden van ambulante begeleiding én behandeling in elke subregio; voor ons de Westelijke Mijnstreek. Het betreffen partijen die ook in 2023 zijn gecontracteerd voor begeleiding en behandeling. Na het aflopen van de basiscontracten vindt vanaf 2025 alle ambulante behandeling en begeleiding plaats op basis van de ontwikkelcontracten door deze drie combinaties. Naast het bieden van kwalitatief goede hulpverlening hebben ontwikkelpartners de opdracht om samen met gemeenten en andere samenwerkingspartijen het ambulante jeugdhulplandschap te transformeren. Dit doen zij door in gezamenlijkheid de uitgangspunten in een ontwikkelagenda te vertalen naar concrete acties en zo (gefaseerd) de hulpverlening in onze regio te verbeteren. Niet alleen gemeenten en zorgaanbieders, maar ook jeugdigen, ouders, en voorliggende partners hebben een belangrijke stem in de deze doorontwikkeling. In elke subregio maken partijen daarom samenwerkingsafspraken over eenieders betrokkenheid. Thema’s die hierbij centraal staan zijn integraal samenwerken, normaliseren, regievoeren, monitoring en financiën. Denk hierbij aan het toevoegen van expertise aan basisvoorzieningen en investeren in preventieve activiteiten samen met partijen uit het omliggend veld, zodat meer jeugdigen laagdrempelig geholpen worden zonder geïndiceerde jeugdhulp.

Xonar

In 2023 is hard gewerkt, samen met Xonar, om te komen tot een herstelplan. Hiervoor is door de gemeenteraden in Zuid-Limburg 8 miljoen beschikbaar gesteld. Tweewekelijks wordt de voortgang van het herstelplan gemonitord in de verwachting dat Xonar in 2024 weer een positief financieel resultaat boekt. Inmiddels is duidelijk dat ook de Mutsaersstichting in een vergelijkbare situatie als Xonar verkeert en ook bezig is om een herstelplan op te stellen. De gemeenten in Noord- en Midden-Limburg zijn accounthoudende gemeenten. Het is nog onduidelijk welke gevolgen deze situatie heeft voor de regio Zuid-Limburg. Ook hier levert Mutsaersstichting jeugdhulp.

Leerlingenvervoer

In 2023 is gestart met een pilot om periodieke gesprekken te voeren met ouders en jeugdigen om te komen tot een vervoersontwikkelplan. Dit zijn plannen op maat om een leerling te leren zelfstandig naar school te gaan, bijvoorbeeld met de fiets, en niet afhankelijk te zijn van georganiseerd leerlingenvervoer. Dit heeft geleid tot een afname van het taxivervoer en een toename in o.a. het vergoeden van openbaar vervoer (eventueel met begeleiding).

Leerrecht

Opgevallen is afgelopen jaar dat er steeds jongere leerlingen vastlopen in het huidige onderwijssysteem. Het betreft met name 15/16-jarigen die thuiszitten en extra aandacht nodig hebben. Dit jaar gaan we daar verder op inzoomen.

Daarnaast hebben de EOA-leerlingen extra aandacht gevraagd. Meerdere factoren spelen hierbij een rol.

Tenslotte zien we steeds meer leerlingen afglijden naar de ondermijningswereld. We zien de ondermijningswereld steeds meer infiltreren binnen de scholen met alle gevolgen van dien voor de thuiszitters.

Wmo

Wmo, de vraag naar ondersteuning

De zorgvragen van cliënten zijn ook in 2023 zichtbaar complexer geworden en de trend van steeds langer (zelfstandig) thuiswonen heeft doorgezet. Hierdoor en doordat de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz) duidelijk afgebakend zijn, blijft de druk op de Wmo toenemen. We zien in 2023 bijvoorbeeld een beweging van mensen uit de Wlz ggz terug naar de Wmo, alsook een toename van woningaanpassingen, hulpmiddelen en vervoer nu mensen langer thuis wonen.

Om de Wmo voor lange termijn beschikbaar te houden, zitten we niet stil. We hebben in 2023, samen met onze partners, nagedacht over innovatieve en toekomstbestendige manieren van ondersteuning en hebben concrete acties ondernomen. Er werd door team Zorg een innovatiemarkt georganiseerd voor gecontracteerde zorgaanbieders. Op deze wijze kon worden kennisgemaakt met innovatie en o.a. digitalisering in de zorg. Een noodzakelijke stap gezien de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt voor zorgpersoneel. Ook het simpel switchen en de pilot reablement dragen hieraan bij. Bij reablement wordt aan de voorkant door een ergotherapeut samen met de inwoner gewerkt aan het zoveel mogelijk zelfstandig huishoudelijke taken zelf uitvoeren, met als doel een verhoogde zelfredzaamheid en een beperktere inzet van huishoudelijke ondersteuning. De pilot is in 2023 gestart.

Daarnaast is er hard gewerkt aan het terugdringen van de wachtlijsten. Er is veel aandacht besteed aan de het verminderen van de administratieve last bij de Wmo consulenten, het optimaliseren van de applicatie Suite en het versneld afhandelen van eenvoudige producten. Ook de samenwerking met in- en externe partners is geïntensiveerd. Team Zorg werkt samen met de casemanagers dementie, Zuyderland ggz, medewerkers van de Wet verplichte GGZ en twee huisartsenpraktijken in het kader van de nieuwe GGZ. Hun expertise wordt ingezet in het versneld afhandelen van een indicatie voor begeleiding, dagbesteding en huishoudelijke ondersteuning.

Het op- en afschalen van begeleiding, dagbesteding en beschermd wonen

Met de toename van scheiden van wonen en zorg, is er meer aandacht voor snel op- en afschalen vanuit de ambulante zorg (visie Dannenberg). Voor de randvoorwaarden hiervoor, voldoende woonruimten en inkomsten om de huur te betalen, hebben we geïnvesteerd in de samenwerking met woningcorporaties en team Inkomen. Bij Housing zien we dat na aanmelding iemand binnen 3 tot 6 maanden al een eigen woonruimte toegewezen krijgt. Het Wmo woonconvenant waarin wij afspraken maken over de samenwerking tussen gemeenten en woningcorporaties is in 2023 geëvalueerd en verbeterd.

Aanbieders geven aan dat ze nog een te grote overgang ervaren tussen intramuraal beschermd wonen en thuis wonen met begeleiding. Onder andere hiervoor blijven mensen soms langer dan nodig in een beschermd wonen voorziening. En dit heeft weer invloed op de wachtlijst. Tijdens ontwikkeltafels, hebben we, samen met de zorgaanbieders en woningcorporaties het contract geëvalueerd en gezocht naar oplossingen om zorg anders aan te bieden, vanuit continue partnerschap. Onderwerpen van de ontwikkeltafels in 2023 waren bijvoorbeeld digitalisering, sociaal netwerk(strategie) en no shows.

In de verzilvering van indicaties, met name bij begeleiding, zien we in 2023 een fluctuatie. Wat de reden hiervoor is, is nog niet helemaal helder, maar het heeft onder andere te maken met de arbeidsmarktproblematiek.

Wachtlijsten bij huishoudelijke ondersteuning

Binnen de huishoudelijke ondersteuning hebben we in 2023 wachtlijstproblemen ervaren. Dit heeft vooral te maken met de -nog steeds- aanzuigende werking van het abonnementstarief in de Wmo. Om wachtlijsten structureel aan te pakken hebben we een aantal efficiëntie aanpassingen gedaan in het proces. Zo indiceren we wanneer mogelijk zonder einddatum. Herindicaties zijn dan niet meer nodig, mits de inwoner zich meldt.

Aanbestedingen

In 2023 heeft de implementatie van de nieuwe aanbesteding van trapliften plaatsgevonden. De aanbesteding hulpmiddelen wordt medio 2024 afgerond. Wat betreft de woningaanpassingen zijn de contracten verlengd. Dit geldt ook voor de woonunits die door Hodes geleverd worden. Het contract met Bremen Advies voor de controle op en begeleiding van (complexe) woningaanpassingen liep tot en met 30 juni 2023. Dit contract is opnieuw verlengd.

Safehouses

Omdat het plaatsen van cliënten in safehouses per 1-1-2023 een Wmo taak en verantwoordelijkheid is en aanvragen hiervoor al ruimschoots bij de Gemeente Sittard-Geleen zijn binnengekomen, is eind 2022 een projectgroep geformeerd om te komen tot een juiste inkoop van dit product. In 2023 zijn de doelgroep, de verschillende financieringsvormen en de onderliggende visies in kaart gebracht.

Sociaal medische advisering

De GGD heeft eenzijdig de overeenkomst die de gemeenten Beek, Sittard-Geleen en Stein voor Sociaal Medische Advisering hebben afgesloten, opgezegd. Er zijn hierover diverse gesprekken gevoerd. Er heeft een marktconsultatie plaatsgevonden en de mogelijkheden om de sociaal medische advisering op een andere manier te regelen zijn onderzocht. Inmiddels is een aanbestedingstraject voor Stein, Beek en Sittard-Geleen opgestart.

Monitoring

In 2023 hebben we extra aandacht gehad voor monitoring en sturen op resultaat, kwaliteit en op betaalbaarheid. We hebben een dashboard ontwikkeld waarop we per aanbieder en per cliënt kunnen zien welke zorg wel en niet verzilverd wordt. Hierdoor kunnen we gerichter sturen en bespreken we dit minimaal twee keer per jaar individueel met de aanbieder.

Toezicht Wmo

In het kader van regionale ontwikkelingen is in 2023 een toezichthouder kwaliteit Wmo aangesteld. Ook is gestart met de opdracht om te komen tot een beleidskader toezicht kwaliteit Wmo en een toetsings- en uitvoeringskader toezicht kwaliteit Wmo.

Participatie en Bestaanszekerheid

Participatiewet in Balans

Het rijk werkt al enige tijd aan het programma Participatiewet in Balans. Met het doel ervoor te zorgen dat mensen beschikken over een toereikend en zeker bestaansminimum en daarbij ondersteund worden om naar vermogen deel te nemen op de arbeidsmarkt en aan de samenleving.

Binnen dit programma is in 2023 aan drie sporen gewerkt:

In het eerste spoor werkt het rijk aan een samenhangend pakket van ruim twintig wetswijzigingen om gemeenten beter in staat te stellen ondersteuning te bieden op het terrein van inkomen, re-integratie en participatie. De inwerkingtreding van deze wetswijziging wordt verwacht per 1 januari 2025. Om daar niet op te wachten hebben we in de afgelopen jaren waar mogelijk gebruik gemaakt van de gemeentelijke beleidsruimte. Om zo inwoners met een bijstandsuitkering de mogelijkheden te bieden om belangrijke keuzes te kunnen maken, onafhankelijk van hun uitkeringssituatie. Zo is het in 2023 mogelijk gemaakt om te gaan samenwonen zonder dat dat meteen invloed heeft op de uitkering.

In het tweede spoor wordt gewerkt aan een meer grondige wijziging van de Participatiewet. Vanuit onderzoek, kennis over gedrag en ervaringen wordt een nieuwe basis gelegd voor de Participatiewet. Onze gemeente is een van de zes gemeenten die samen met het rijk en andere partners meewerken aan deze herziening.

Het derde spoor gaat over de cultuuromslag die nodig is om bij de uitvoering van de Participatiewet meer uit te gaan van vertrouwen en de menselijke maat.

De omgekeerde toets methode helpt ons daarbij, maar ook het onderzoek dat Vidar samen met Brightlands heeft gedaan naar de ervaringen van onze inwoners in het aanvraagproces van een uitkering was in 2023 een belangrijke impuls in dit proces. Daarnaast is afgelopen jaar de samenwerking gestart met het bijzonder lectoraat ‘Beroepsvorming Professionals in het Publiek Sociaal Domein’ van Zuyd Hogeschool. Dit bijzonder lectoraat richt zich op het versterken van professionals die werkzaam zijn in het publiek sociaal domein. De focus ligt op publieke professionals die de Participatiewet uitvoeren. Samen met Zuyd Hogeschool worden onze medewerkers geschoold in gespreksvoering om zo beter aan te kunnen sluiten bij wat onze inwoners nodig hebben op alle leefgebieden en specifiek rondom inkomen en ontwikkeling of participatie.

Naast en passend bij het programma Participatiewet in Balans werken we onder de noemer Breed Offensief naar werk aan betere arbeidsmarktkansen voor mensen. Betaald werk moet voor iedereen die die stap kan zetten mogelijk zijn. Ook hier gaat het om (wets)technische aanpassingen die het bijvoorbeeld voor werkgevers gemakkelijker maken om loonkostensubsidie in te zetten. Daarnaast vraagt dit aanpassingen in onze uitvoeringsorganisatie zowel voor wat ondersteuning, aanbod aan werk en begeleiding betreft.

Vidar heeft in 2023 al ingezet op talentoriëntatie en ontwikkelkansen om zo de best passende ondersteuning op weg naar dat passende werk mogelijk te maken.

Inkomensondersteuning

Ons huidige sociaal zekerheidsstelsel is voor veel inwoners te ingewikkeld waardoor de beoogde doelen van bestaanszekerheid en participatie juist worden ondermijnd. Deze inwoners maken geen gebruik van regelingen waar ze mogelijk wel recht op hebben. We zien daarnaast bijvoorbeeld door een samenloop van fiscaliteit, toeslagen en sociale zekerheid dat huishoudens onbedoeld een besteedbaar inkomen hebben onder het bestaansminimum door het mislopen van toeslagen. In afwachting van een landelijke oplossing zijn we in 2023 gestart met het op maat ondersteunen deze huishoudens.

Het koopkrachtverlies door onder meer de hoge energielasten van de afgelopen twee jaren heeft ons, na Corona, nogmaals bevestigd dat dit iedereen kan overkomen. Om huishoudens te ondersteunen heeft het kabinet diverse inkomensondersteunende maatregelen getroffen, waaronder het verhogen van het minimumloon met daaraan gekoppeld de uitkeringen en de toeslagen. Om huishoudens met een laag inkomen aanvullend te compenseren voor de hoge energiekosten, is ook in 2023 een Energietoeslag verstrekt. De wet die het mogelijk maakt om de Energietoeslag in 2023 te verstrekken, aan inwoners met een laag inkomen, heeft lang op zich laten wachten. Om deze groep inwoners juist in de wintermaanden te ondersteunen werd in maart 2023 al € 500 energietoeslag uitgekeerd, en konden we vervolgens een groot deel van de groep nog voor het einde van het jaar het aanvullende deel van € 800 automatisch verstrekken.

Om zoveel mogelijk inwoners, op maat te kunnen ondersteunen, is in januari 2023 de maatwerkregeling voor een tijdelijke tegemoetkoming in de energiekosten, in werking getreden. Hierdoor hebben we goed kunnen ervaren dat het complete palet inclusief de landelijke (koopkracht)maatregelen het beoogde effect had. Namelijk dat de inwoners met onevenredig hoge energielasten werden geholpen. De weg werd goed gevonden naar het Landelijke Noodfonds Energie waardoor ondersteuning vanuit de gemeentelijke regeling nauwelijks meer nodig was. Het aantal mensen dat een aanvraag voor de maatwerkondersteuning heeft aangevraagd bleef dan ook beperkt. Met de inwoners die zich hebben gemeld is breed gekeken naar de situatie en naar welke ondersteuning zij eventueel nog meer nodig hebben.

Om meer inwoners met een langdurig laag inkomen te kunnen bereiken en ondersteunen zijn in 2023 de eisen rondom de individuele inkomenstoeslag verruimd. De inkomensgrens is verhoogd en de referteperiode (hoe lang heeft iemand al een laag inkomen) is verlaagd.

In 2023 zijn we blijven inzetten op de samenwerking met onze maatschappelijke partners. Alleen zo kunnen we onze inwoners laagdrempelig bereiken en ondersteunen. Onze aanpak gericht op het voorkomen en doorbreken van armoede en schulden is in 2023 aangevuld en geïntensiveerd passend bij de noodzaak en de mogelijkheden. We bieden ondersteuning via de uitvoering van ons beleidsplan armoede. Meer kansengelijkheid, stimuleren van financiële redzaamheid en daarmee op jonge leeftijd beginnen door programma's in het onderwijs horen daarbij.

De aanpak gericht op kansengelijkheid van onze jeugd en jongeren, (beroeps)onderwijs dat de kansen op werk en inkomen biedt en een arbeidsmarkt waar werk op alle niveaus mogelijk is, vormt samen de basis voor bestaanszekerheid. Een betaalde baan maakt economische zelfstandigheid en maatschappelijk meedoen mogelijk.

In 2023 is het bereik van de regeling Samen voor alle kinderen groot gebleven. Kinderen die opgroeien in een huishouden met laag inkomen moeten net als hun leeftijdsgenoten kunnen sporten of meedoen in een vereniging. Maar ook schoolspullen, een fiets of iets anders worden vergoed. De persoonlijke ondersteuningsgesprekken voor inwoners met een Participatiewet-uitkering helpen om ouders te informeren over wat er mogelijk is. Daarnaast hebben scholen een extra budget ontvangen, naast de landelijke mogelijkheid voor deelname aan Schoolmaaltijden, zodat zij hun leerlingen op maat kunnen ondersteunen

Het bereik van het Volwassenenfonds is in 2023 weer gegroeid. Steeds meer volwassenen weten de weg te vinden naar het fonds om zo mee te kunnen doen aan sport en cultuur. Daarmee wordt meedoen mogelijk voor iedereen ongeacht de hoogte van het inkomen.

Participatie en talentontwikkeling

De groep mensen die (nog) niet werkt heeft een steeds langere weg naar werk af te leggen. De dienstverlening van Vidar past zich aan, aan de behoefte van de inwoners die ons nodig hebben. En dat betekent dat laagdrempelige manieren om mee te doen en te ontwikkelen steeds belangrijker worden.

Voor een aanzienlijk deel van de groep mensen met een bijstandsuitkering is participeren in de samenleving van groot individueel belang en van maatschappelijk waarde.

Dat is daarmee een belangrijk onderdeel van activerende ondersteuning geworden. Daarnaast heeft Vidar in 2023 de aanpak verder ontwikkeld op weg naar een talentonwikkelbedrijf. Zowel in de rol als werkgever voor SW-medewerkers als voor de medewerkers die de beschutte omgeving nodig hebben en inwoners die worden ondersteund op weg naar regulier werk is dat het doel: mensen laten ervaren wat hun talent is en hen de mogelijkheid bieden om dat te ontwikkelen.

Wat is onder meer gerealiseerd in 2023:

• De werkplaats waar mensen voorheen konden ervaren welke werknemersvaardigheden zij nog konden ontwikkelen paste niet meer bij wat onze inwoners nodig hebben. In plaats daarvan is in 2023 gewerkt aan talent oriëntatie.
  • De zorg experience is ingericht zodat mensen praktisch kunnen ervaren hoe het is om in de zorg te werken
  • De bouwexperience is in ontwikkeling
  • Virtual reality wordt ingezet om mensen een brede oriëntatie op werk te kunnen bieden.
• De samenwerking met het onderwijs is verder versterkt.
  • Vista verzorgt, in huis bij Vidar, het aanbod aan taalonderwijs gericht op de vereiste taalvaardigheid van de deelnemers.
  • De leerwerklijnen gericht op logistiek, catering en techniek zijn ingezet om deelnemers de eerste stappen in de ontwikkeling of in het behoud van werkvaardigheden te leren. De deelnemers hebben certificaten behaald voor de geleerde vaardigheden die hen ondersteunen in hun verdere leren en werken.
• Via Vidar in de wijk in Sittard-Noord en Geleen-Zuid zijn (uitkeringsgerechtigde) inwoners die een langere weg naar werk te gaan hebben, ondersteund bij participatie in hun eigen leefomgeving.
• De sociale coöperatie Vidi is in 2023 gegroeid in aantal deelnemers. De deelnemers met een wens tot zelfstandig ondernemerschap werken hier aan hun vaardigheden en kunnen hun bedrijf in een veilige omgeving opstarten.
• Om inwoners te laten ontdekken welke kansen er zijn op de arbeidsmarkt zijn meerdere rondleidingen georganiseerd vanuit ‘Vidar biedt kansen’ en ‘Kom’mit on tour’. Een belangrijke ervaring voor de deelnemers en de kans voor werkgevers om kennis kunnen maken met mogelijk nieuwe medewerkers.
• De inzet van ‘Ik ben Harrie-trainingen (Hulpvaardig, Alert, Rustig, Realistisch, Instruerend, Eerlijk) voor medewerkers van bedrijven waar inwoners aan het werk gaan die ondersteuning tijdens het werk nodig hebben. Zo krijgen zij handvatten om hun nieuwe collega op een waardevolle manier te ontvangen en op weg te helpen.

• Samenwerking participatie

Vidar werkt voor de inwoners van de Westelijke Mijnstreek en doet dat als samenwerkingspartner in de Zuid-Limburgse arbeidsmarktregio. Vidar biedt net als de vergelijkbare bedrijven in Maastricht en Heerlen ontwikkelkansen voor de Zuid-Limburgse doelgroep. De ontwikkeling van de leerwerklijnen in de drie bedrijven zijn in 2023 verder afgestemd zodat er een divers palet in Zuid-Limburg is ontstaan om daarmee de weg naar werk of vervolgtrajecten zo breed mogelijk maken.

Met de partners in Zuid-Limburg (onderwijs, werkgevers- en werknemersorganisatie en het UWV) hebben we in 2023 verder gewerkt aan een samenhangende aanpak op het gebied van arbeidsmarkt en onderwijs. Daar komen de Zuid-Limburgse scholingsaanpak en de werkzoekenden – en werkgeversdienstverlening in samen.

Samenwerking Zuid-Limburg > Werkcentrum Zuid-Limburg

De aanpak die in 2022 vanuit de crisisdienstverlening (regeling en middelen) is ingezet door het Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) bleef in 2023 leidend voor de samenwerking in de regio. Met de focus op de mobiliteitsopgaven die werkzoekenden en bedrijven hebben, investeren we in duurzaam werk door te werken aan kennis en kunde van werkenden en werkzoekenden.

Deze mobiliteitsopgaven komen voort uit economische ontwikkeling, de grote transities (energie, duurzaamheid en grondstoffen) en daarnaast uit de vergrijzing en ontgroening van de personele capaciteit. Inzicht in wat die ontwikkelingen voor de personele vraagstukken van de bedrijven in onze regio betekenen is nodig om de juist acties in de verschillende sectoren te kunnen uitzetten. Zowel het inzicht verkrijgen als de geschikte acties uitvoeren doen we samen met de genoemde partners en kent een bredere basis dan de uitvoering van de Participatiewet. De wettelijke taak die we vanuit de Participatiewet uitvoeren is te smal om het antwoord op de arbeidsmarktopgave te zijn.

Onder de naam en op de locaties van Werkcentrum Zuid-Limburg voeren we deze samenwerking uit.

Per 1 november 2023 hebben we een tweede locatie geopend in Geleen.

Werkcentrum Zuid-Limburg

De directe aanleiding voor de opening van het Werkcentrum in Geleen was het ontslag van de VDL Nedcar medewerkers. Om deze medewerkers en hun talent te behouden voor de regio en om hen zo goed en zo snel van werk naar werk te ondersteunen is hierop meteen ingezet vanuit de bestaande samenwerking in de regionale mobiliteitsaanpak.

Die aanpak is rondom VDL Nedcar versterkt door de rol die de werkgever zelf hierin heeft genomen en door de samenwerking met de outplacementbureaus die VDL Nedcar heeft ingezet.

In de eerste fase voor en na ontslagaanzegging werd de dienstverlening uitgevoerd op locatie bij VDL Nedcar. Zodra mensen vrij zijn gesteld van werk konden ze daar niet meer terecht en stonden de partners in het Werkcentrum voor hun klaar.

In samenwerking met onder andere het LWV zijn Jobevents georganiseerd en is een platform voor werkgevers en werkzoekenden opgericht. De oud VDL Nedcar medewerkers zijn gewild in deze krappe arbeidsmarkt. Werkgevers uit de regio zijn ondersteund om een goede propositie te maken zodat deze medewerkers ook daadwerkelijk aangesproken worden door hun mogelijk toekomstige werkgever.

Op locatie in Geleen wordt individueel, maar ook in workshops, dienstverlening geboden gericht op dat nieuwe werk of de ontwikkeling die nodig is. Maar ook de kop koffie, het luisterende oor of hulp om bij het bereiken van een nieuw financieel evenwicht en trainingen in digitale vaardigheden worden geboden.

• Euregio

Binnen de twee Servicepunten Grensarbeid (SGA) werken we samen met het UWV en de werkgeversservicepunten met aan de Belgische kant de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleidingen (VDAB) en de Arbeitsagentur aan de Duitse zijde. De waarde van die netwerksamenwerking konden we in 2023 goed inzetten in de gezamenlijke aanpak voor de medewerkers die ontslagen werden door VDL Nedcar. In die groep werden naast de Nederlandse ook Belgische en een kleiner aantal Duitse medewerkers getroffen.

In 2023 is deze dienstverlening enerzijds gekoppeld aan de samenwerking in het Werkcentrum en daarnaast is in het euregionale verband de koppeling met de Grensinformatiepunten versterkt.

Grensarbeid en Grensinformatiepunt zijn onderdelen van de langjarige aanpak euregionale en internationale arbeidsmarkt Zuid-Limburg (zie ook programma 4).

• Kinderopvangtoeslagaffaire

In 2023 speelt de Kinderopvangtoeslag affaire nog steeds een grote rol in het leven van gedupeerde ouders en hun kinderen. Zij ontvangen via Vidar -indien gewenst- intensieve brede ondersteuning op alle leefgebieden. De financiële compensatie wordt volledig beoordeeld en afgehandeld door de Belastingdienst.

• Schuldhulpverlening

Naast de inzet op schuldhulpverlening en- sanering zijn we in 2021 gestart met vroegsignalering. Met deze aanpak richten we ons op financiële redzaamheid en geven we prioriteit aan huishoudens met kinderen en jongeren. We kiezen voor een persoonlijke benadering met een huisbezoek met een gecombineerde aanpak vanuit een schuldhulpverlener en maatschappelijk werk.

Eind 2022 is de aanpak geëvalueerd. De aanbevelingen uit die evaluatie zijn in 2023 verwerkt in de aanpak.

Halverwege 2023 werd de aflosperiode van nieuwe minnelijke schuldregelingen (Msnp) en wettelijke schuldregelingen (Wsnp) gehalveerd van 36 naar 18 maanden. Hierdoor zien inwoners met schulden eerder het perspectief van schuldenvrij zijn. Daarmee is de kans op start én volhouden van de aflosperiode vergroot.

Ondanks de gestegen energiekosten, het koopkrachtverlies en het toenemende aantal huishoudens met betaalproblemen zien we dus nog geen duidelijke toename in hulpvragen en vroege signalen. Het beperkt zich nu tot een stijging van het aantal hulpvragen (10%) in het laatste kwartaal van 2023. We blijven alert in de aanpak. Mogelijk dat er sprake is van een uitgesteld effect - met de eerste signalen in het laatste kwartaal- omdat mensen eerst hun reserves of netwerk aanspreken. Daarnaast hebben de dempende maatregelen, landelijk en lokaal, hun werking.

Het project Schuldvrij is in 2023 gestart. Hiermee kunnen 20 jongeren een schuldvrije start maken. Het jongerenloket werkt hierin samen met de Kredietbank Limburg.

In 2023 hebben we de Schuldhulpverlening voor ondernemers (SHVO) in onze reguliere dienstverlening geïntegreerd (daarvoor was het nog een pilot). Dit is bedoeld voor zelfstandigen die als natuurlijk persoon hoofdelijk aansprakelijk zijn voor hun schulden. Het gaat bijvoorbeeld om zelfstandigen zonder personeel (zzp-ers), eenmanszaken en vennootschappen onder firma (vof’s).

Twee gespecialiseerde bureaus hebben een raamovereenkomst gekregen voor de uitvoering. Beide bureaus zijn gespecialiseerd in schuldhulpverlening voor ondernemers en ze zijn aangesloten bij de brancheorganisatie voor schuldhulpverlening NVVK.

• Inburgering

De Wet inburgering is per 1 januari 2022 in werking getreden. Daarmee is de regie op de inburgeringstrajecten weer terug bij de gemeenten. Het leren van de taal en de integratie in de Nederlandse samenleving vereist actieve deelname aan die samenleving, het doel van de wet is inburgeraars zo snel mogelijk te laten participeren in onze maatschappij.

In 2023 hebben we verder gewerkt aan de ingezette lijn:

• Intensivering van de samenwerking met maatschappelijke partners en werkgevers. Bijvoorbeeld de samenwerking met Vluchtelingenwerk, zij geven uitvoering aan diverse inburgeringsonderdelen.
• Taaltrajecten - ofwel de drie ‘leerroutes’- worden uitgevoerd door Vista College. Zo wordt in Geleen-Zuid door Vista taalles in de wijk geboden.
• Inburgering is ingepast in de dienstverlening van Vidar door te werken met gespecialiseerde medewerkers ‘regisseurs inburgering’. Zij zijn vanaf het begin van de inburgering het vaste aanspreekpunt voor inburgeraars en begeleiden hen tot het einde van de inburgering.
• Het taalcafé op locatie van Vidar wordt goed benut
• Een aanpak opgezet om participatie in combinatie met taal beter op elkaar af te stemmen.

Een groot aantal partijen is betrokken bij deze doelgroep. Dit vraagt om een gecoördineerde afstemming en lokale ketenaanpak die in 2023 steeds beter tot stand is gekomen.

Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig?

Inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers en professionals zorgen er samen voor dat (kwetsbare) mensen die tijdelijk of voor een langere periode ondersteuning nodig hebben, deze zoveel mogelijk op maat krijgen, passend bij hun mogelijkheden en specifieke situatie. De professionals zijn werkzaam bij gesubsidieerde maatschappelijke partijen, zorgaanbieders, huisartsen, onderwijs, (woning)coöperaties, zorgverzekeraar en werkgevers. Daarnaast is er een samenwerking met publieke partijen via de gemeenschappelijke regelingen, samenwerkingsverbanden Westelijke Mijnstreek, Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg en met de gemeente Maastricht voor de inkoop jeugdzorg in Zuid-Limburg en de daarbij horende financiële administratie. Op het vlak van gezondheidsbeleving worden samen met Rijk, Provincie, Zorgverzekeraars en GGD/programmabureau Trendbreuk projecten uitgevoerd. Om de ambities op onderwijsgebied waar te maken vindt frequent overleg met de partijen in het onderwijsveld plaats. De Wmo-Raad, jongerencliëntenraad, Sociaal Overleg en Wsw-Raad geven gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente Sittard-Geleen op de ontwikkelingen binnen de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet of schuldhulpverlening.

Wat heeft het gekost?

Analyse resultaat

Het Sociaal Domein kent een breed takenpakket op het vlak van de Wmo, Jeugd- en Participatiewet, de wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). De bijgestelde budgetten zijn in 2023 door de raad via de programmarapportage diverse budgetten bijgesteld.

Het overzicht toont voor 2023 een negatief resultaat. Echter hierin zijn de lasten voor de uitvoering van de energietoeslag opgenomen. De middelen hiervoor worden beschikbaar gesteld via het gemeentefonds (programma 0). Rekening houdend met de beschikbare dekking voor de uitvoering van de energietoeslag is het resultaat binnen het sociaal domein € 1,1, mln. voordelig.

Het langer thuis wonen heeft, wat volgt uit het rijksbeleid ‘passende zorg en ondersteuning zo thuis mogelijk’, een hoger gebruik van de woonvoorzieningen tot gevolg. Het plaatsen van meer woonunits om thuis de zorg aan hulpbehoevende inwoners te kunnen leveren is toegenomen. Daarnaast worden niet adequate woningen alsnog aangepast, wanneer verhuizen naar een passende woning niet mogelijk is. Verder signaleren we ook dat het aantal commerciële wooncomplexen voor ouderen met een Wlz indicatie toe is genomen. Zij verzilveren hun indicatie middels een Volledig Pakket Thuis of een Modulair Pakket Thuis. Dit maakt dat de Wmo verantwoordelijk is voor de hulpmiddelen en roerende woonvoorzieningen in deze complexen. Dit samen met de sterke vergrijzing (in Zuid-Limburg) en het feit dat deze in de toekomst verder toeneemt zal gevolgen hebben voor de kosten in het kader van de woningaanpassingen, roerende woonvoorzieningen en hulpmiddelen. De aantallen meldingen voor hulp in het huishouden zijn toegenomen en leiden tot hogere lasten dan begroot. En bij begeleiding en dagbesteding hebben wij te maken met lagere lasten als gevolg van de huidige effecten in de arbeidsmarkt, hetgeen ook in deze sector leidt tot een tekort aan personeel.

Zorg

Wmo ondersteuning (begeleiding en dagbesteding) in Sittard-Geleen staat onder druk. Enerzijds vanwege de steeds groter groeiende groep inwoners die een beroep doen op deze vorm van ondersteuning. En anderzijds vanwege het feit dat de gecontracteerde partners te maken met personeelstekort door ziekteverzuim, een sterk verloop van het personeel en krapte op de arbeidsmarkt. Hierdoor krijgen onze kwetsbare inwoners niet de ondersteuning die nodig is. En zijn de kosten (2023) voor begeleiding en dagbesteding lager dan begroot.

Daarnaast weten we dat gemeenten, rijk en andere partijen (samen)werken aan de transitie ‘van beschermd wonen naar een beschermd thuis’ (commissie Dannenberg). Voor onze inwoners met psychische problemen wordt het daardoor vaker mogelijk thuis of in de eigen woonplaats te blijven wonen, met ambulante ondersteuning. De implementatie van deze transitie vraagt om de ontwikkeling van passend beschermd thuis aanbod in Sittard-Geleen, dat aansluit op de lokale ambulante Wmo ondersteuning. Om alle vormen van Wmo ondersteuning beschikbaar te houden voor onze kwetsbare inwoners is vernieuwing noodzakelijk. Om de vernieuwing mogelijk te maken wordt voorgesteld een innovatiebudget beschikbaar te stellen. Met het innovatiebudget investeren we, samen met onze gecontracteerde partners en Brightlands Innovation programma Limburg Meet (LIME), in vernieuwing en samenwerking. Met het doel de kwaliteit, toegankelijkheid, houdbaarheid, continuïteit en doelmatigheid van alle vormen van Wmo ondersteuning (naar de toekomst) te borgen voor onze kwetsbare inwoners.

Voor de jeugd is het resultaat 2023 positief, dit positieve resultaat is met name te verklaren door de positieve correctie op de lasten uit de voorgaande jaren wegens de terugvordering van oude ingetrokken toewijzingen. Ondanks de grote aanbestedingen wonen en GIK-J die volledig in 2023 zijn geïmplementeerd is het financiële effect realistisch geraamd en blijven we dus binnen de financiële kaders van de vastgestelde begroting.

Participatie

Het aantal inwoners met een bijstandsuitkering viel ondanks een krimpende economie in 2023 lager uit dan verwacht. Dit komt onder andere door de vertraagde doorwerking van een krimpende economie op het aantal inwoners dat dan is aangewezen op een bijstandsuitkering. In 2023 steeg het wettelijk minimumloon met meer dan 10%. De stijging van het wettelijk minimumloon was één van de maatregelen die het Kabinet om de nadelige effecten van de energie- en inflatiecrisis op de koopkracht van inwoners te verzachten. Andere maatregelen om de gevolgen van de energie- en inflatiecrisis te dempen waren de energietoeslag (landelijk) en de Tijdelijke tegemoetkoming in de energielasten (lokaal). Van de energietoeslag hebben meer inwoners gebruik gemaakt. Door de landelijke maatregelen zoals de energietoeslag en het Tijdelijk Noodfonds hebben minder inwoners gebruik gemaakt van de Tijdelijke tegemoetkoming.

Door de krapte op de arbeidsmarkt zijn mensen die zonder ondersteuning kunnen werken aan het werk. De doelgroep van Vidar en de verhouding tussen de participatiestroom en de werkstroom is daardoor veranderd. Meer mensen zijn eerst aangewezen op een traject gericht op Participatie voordat een stap naar werk kan worden gezet. Voor sommige inwoners is vrijwilligerswerk het hoogst haalbare. Meer inwoners zijn daardoor actief in trajecten gericht op participatie, zoals de aanpak voor de multi problem problematiek, vrijwilligerswerk en Vidar in de Wijk. Werken met ondersteuning van loonkostensubsidie bedoeld als laatste stap naar regulier werk zonder ondersteuning kan daardoor minder vaak worden ingezet. Het aantal mensen met een arbeidsbeperking dat werkzaam is op een beschutte werkplek liep op. Dit past in de lijn van de Participatiewet.

In 2023 zijn meer statushouders gehuisvest. Dit resulteerde in hogere noodzakelijk inrichtingskosten van de woningen waar de statushouders gehuisvest worden. Deze noodzakelijke kosten zijn betaald vanuit de bijzondere bijstand.

Wat betreft de bijdrage van het Team Maatschappelijke Ontwikkeling aan het resultaat van programma 6 zijn met name de uitgaven in de budgetten Preventie Sociaal Domein en Centra voor Jeugd en Gezin (in totaal € 0,3 mln) minder geweest. Belangrijkste reden hiervoor is dat een deel van de activiteiten zijn betaald uit de nieuwe incidentele SPUK Gala (Gezond en Actief Leven Akkoord) middelen.

Wie heeft mee betaald?

Het brede Sociaal Domein inclusief volksgezondheid en onderwijs bevat allemaal wettelijke taken welke gefinancierd worden door het Rijk via het Gemeentefonds en de gebundelde uitkering (BUIG). Het rijk heeft middelen beschikbaar gesteld aan de gemeenten om de inwoners met een laag inkomen te ondersteunen met een energietoeslag. De zorgverzekeraar is medefinancier voor enkele pilots op het vlak van preventie. Voor Zuid-Limburgse aanpak van de arbeidsmarkt is de provincie en het rijk co-financier. Op het gebied van onderwijshuisvesting komt een aantal voorzieningen – voornamelijk nieuwbouw en uitbreiding – voor rekening van de gemeente.

Andere voorzieningen zoals het onderhoud, aanpassingen en exploitatie van bestaande schoolgebouwen komen voor rekening van schoolbesturen. Daarnaast worden enkele diensten verzorgd voor buurgemeenten die gefactureerd worden. Ook ontvangen wij van inwoners een beperkte eigen bijdrage voor Wmo en leerlingenvervoer. De huur / vaste lasten compensatie voor gemeenschapsaccommodaties is gefinancierd uit de lokale corona-middelen (waarvoor deels voor buurt- en dorpshuizen een rijksbijdrage is ontvangen).

Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit?

De in de programmabegroting omschreven werkzaamheden, acties en ontwikkelingen zijn in 2023 uitgevoerd en worden in 2024 voortgezet.

Beleidsindicatoren