Programma 1 veiligheid

De gemeenteraad heeft in december 2022 de kadernota Integrale Veiligheid Westelijke Mijnstreek voor de jaren 2023-2026 vastgesteld. In de kadernota wordt veel geschreven over veiligheid in de Westelijke Mijnstreek en dus ook in Sittard-Geleen. Het gaat dan onder meer over onze missie en visie, de ontwikkelingen, de prioriteiten en de doelen op het gebied van veiligheid. De kadernota staat op de website Kadernota Integrale Veiligheid Westelijke Mijnstreek 2023-2026

Het programma Veiligheid richt zich op de wettelijke- én de niet wettelijke taken van veiligheid. Denk daarbij aan brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing, openbare orde en veiligheid. Ook de externe veiligheid hoort daarbij.

Het programma kent de volgende taakvelden:

• Crisisbeheer en Brandweer
• Openbare orde en Veiligheid

Wat wilden we bereiken?

In de kadernota Integrale Veiligheid Westelijke Mijnstreek is de missie bepaald voor de komende jaren: “De gemeenten in de Westelijke Mijnstreek zijn veilig én voelen veilig.”

Ook is in deze kadernota een visie gemaakt op het gebied van veiligheid. Deze is:

‘We zien veiligheid als de basis voor een prettige manier van samenleven in onze gemeenten, voor iedereen. Als lokale overheden zetten we onze eigen kracht in om onze gemeenten veilig te maken en houden. We werken samen en zorgen voor brede betrokkenheid bij veiligheid. We kijken goed naar de ontwikkelingen op het gebied van veiligheid en doen vervolgens wat nodig is.’

In de kadernota zijn tevens diverse SMART doelen opgenomen, gericht op thema’s. De door de raad aangewezen prioriteiten voor de komende jaren zijn:

• Cybercrime;
• Ondermijning, in het bijzonder drugscriminaliteit;
• Sociale kwaliteit; en
• Externe Veiligheid.

Als rode draad op het gebied van veiligheid is de doelgroep jeugd benoemd. Rode draad betekent dat we binnen vrijwel ieder thema, project of activiteit, op het gebied van veiligheid zorgen voor bijzondere aandacht voor jeugd.

Wat hebben we gedaan om dit te bereiken?

Op basis van de Kadernota Integrale Veiligheid Westelijke Mijnstreek 2023-2026 wordt tweejaarlijks een Actieplan Integrale Veiligheid voor Sittard-Geleen vastgesteld. Het college heeft in 2023 dit Actieplan voor de periode 2023-2024 vastgesteld. In het Actieplan Integrale Veiligheid worden de acties op het gebied van veiligheid beschreven. Onderstaande toelichting op de activiteiten in het jaar 2023 correspondeert dan ook grotendeels met het actieplan.

Het Actieplan Integrale Veiligheid Sittard-Geleen 2023-2024, met als motto ‘Samen naar 100% veilig’ is te vinden via de website: Actieplan Integrale Veiligheid Sittard-Geleen 2023-2024

Sociale veiligheid

Sociale veiligheid gaat over de mate waarin inwoners, ondernemers en bezoekers hun eigen veiligheid beleven. Een bijzonder aspect van sociale veiligheid zijn vormen van criminaliteit die een grote impact hebben op mensen. Denk bijvoorbeeld aan cybercriminaliteit, woninginbraken, overvallen en geweldsmisdrijven. In 2023 hebben we ons ingezet om het veiligheidsgevoel van inwoners te verbeteren. Dit hebben we gedaan in samenwerking met partners als woningcorporaties, maatschappelijke organisaties en de politie. Maar ook inwoners en ondernemers zijn in staat gesteld om bij te dragen aan de gezamenlijke veiligheid. Dit hebben we onder andere gedaan door hen bewust(er) en weerbaar(der) te maken tegen de mogelijkheden om criminaliteit en onveilige situaties te voorkomen en de kans op slachtofferschap te verkleinen. Bijvoorbeeld via veiligheidsrondes in de wijk, de training ‘omgaan met agressie’ voor ondernemers en communicatiecampagnes om te meldingsbereidheid te verhogen. Via initiatieven als buurtpreventie en buurtbemiddeling hebben we inwoners gestimuleerd en ondersteund om zelf bij te dragen aan een veiligere wijk. Voor buurtpreventie zijn er verdere stappen gezet in het streven naar een gemeentebrede dekking (eind 2026). Ook hebben we aandacht gehouden voor een veilige woon- en leefomgeving via het toepassen van veilig beheer en ontwerp.

De zogeheten High Impact Crimes (waaronder woninginbraken en overvallen) cijfers zijn in de afgelopen jaren laag gebleven. In 2023 hebben we ons samen met partners als de politie, woningcorporaties en onze inwoners ingezet om de High Impact Crimes te voorkomen en waar nodig aan te pakken. Via campagnes en lokale acties zijn inwoners en ondernemers geïnformeerd over hoe zijn er zelf voor kunnen zorgen dat ze geen slachtoffer worden van bijvoorbeeld woninginbraken of overvallen. Daarnaast hebben we aan personen die tijdens een politiecontrole in onze gemeente op straat zijn betrapt op het vervoeren van inbrekersgereedschap een dwangsom opgelegd.

In 2023 hebben we aandacht besteed aan de digitale veiligheid van inwoners en ondernemers. Zowel regionaal als lokaal is ingezet op het vergroten van de weerbaarheid en bewustzijn van onze inwoners en ondernemers in het digitale domein. Bijvoorbeeld via activiteiten als ‘Hackshield’ (een spel voor kinderen), de aanpak gericht op (jonge) daders genaamd ‘re-B00TCMP’ en de realisatie van de regionale cyberhulpdienst. Dit hebben we gedaan in samenwerking met meerdere Zuid- en Noord-Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg, het Regionale Informatie- en Expertisecentrum, het Platform Veilig Ondernemen, het Openbaar Ministerie en het team cybercrime van de politie. Tijdens de Week van de Veiligheid 2023 zijn er verschillende acties uitgevoerd om de digitale veiligheid onder inwoners te vergroten, waaronder cyber gerelateerde activiteiten voor ouderen en de inzet van Cyber24-koffers op voortgezet onderwijsscholen.

De afgelopen jaren is de vuurwerkoverlast in onze gemeente toegenomen. In 2023 hebben we preventieve acties uitgevoerd om de vuurwerkoverlast in te perken. Dit hebben we gedaan door onze informatiepositie te verbeteren, de inzet van jongerenwerk en door aandacht te besteden aan publiekscommunicatie. We hebben meer focus aangebracht in de gebieden waar veel overlast wordt ervaren. Onze BOA’s hebben deze gebieden als extra aandachtsgebieden in de patrouilles meegenomen. Ook zijn er in deze gebieden informatiebijeenkomsten georganiseerd. Bij de preventieve aanpak van vuurwerk hebben we de voortgezet onderwijsscholen in onze gemeente, de politie, Partners en Welzijn en het Openbaar Ministerie betrokken.

Gemeentelijk cameratoezicht is niet meer weg te denken uit onze veiligheidsaanpak. In 2021 is gestart met een projectmatige doorontwikkeling van het gemeentelijk cameratoezicht. In 2023 is dit project succesvol afgerond en is uitvoering gegeven aan het beleid ‘gemeentelijk cameratoezicht Sittard-Geleen 2022-2026’. Ook hebben we ontwikkelingen gemonitord en geëxperimenteerd met flexibel cameratoezicht en geweldsdetectie. De samenwerking met de politie, onder meer het gezamenlijk uitkijken van de camera’s door politie en BOA’s is verstevigd. In 2024 geven we verder uitvoering aan het beleid cameratoezicht (Beleid Cameratoezicht Sittard-Geleen).

Evenementen en voetbal

Samen met de organisatoren, gemeente en partners als de politie, de GGD GHOR en de brandweer hebben we in 2023 gezorgd voor zo veilig mogelijke evenementen. Grote evenementen zijn samen met onze partners beoordeeld vanuit het beoordelingskader crowd-management en evenementveiligheid om te komen tot gedeelde beelden over risico’s en de manier waarop deze te beheersen. In 2023 is gestuurd op de (eigen) verantwoordelijkheid van een organisator voor de veiligheid van zijn evenement. In dit kader hebben we tijdens de Week van de Veiligheid 2023 een informatiebijeenkomst voor evenementorganisatoren georganiseerd en hebben aanvullend twee workshopavonden plaatsgevonden. In 2023 is het landelijke dreigingsniveau verhoogd (niveau 4: substantiële dreiging). Via inrijbeperkende maatregelen bij (grotere) evenementen hebben we aandacht gehouden voor de veiligheid van bezoekers. Hiervoor zijn in 2023 extra middelen beschikbaar gesteld. Daarnaast hebben we gewerkt aan het verder verbeteren van de veiligheid rondom voetbalwedstrijden. Dit hebben we gedaan in samenwerking met Fortuna Sittard, de politie, de brandweer, het Openbaar Ministerie en het Fortuna Supporters Collectief. We hebben daarbij aandacht gehad voor de (fysieke) veiligheid van de stadionomgeving en de persoonsgerichte aanpak van voetbalhooligans.

Crisisbeheersing en rampenbestrijding

Crisisbeheersing en rampenbestrijding gaat over de voorbereiding op een ramp of incident en de aanpak daarvan. De Veiligheidsregio Zuid-Limburg is verantwoordelijk voor het voorbereiden en coördineren van deze

taken. In dit kader is in 2023 door de Veiligheidsregio een nieuw meerjarenbeleidsplan vastgesteld. Daaraan zijn onder meer ook een nieuw Provinciaal Risicoprofiel en dekkingsplan (brandweer) verbonden. Verder heeft de Veiligheidsregio gezorgd voor een oefen-, opleidings- en trainingsprogramma voor sleutelpersonen in de crisisorganisatie. Zo heeft in 2023 een grote oefening plaatsgevonden op Maastricht-Aachen-Airport. Ook de gemeente heeft een belangrijke rol in de crisisorganisatie. Om deze rol verder door te ontwikkelen zijn in 2023 intern extra opleidingen aangeboden. Aan onze medewerkers, maar ook aan het college. Verder is in 2023 de risicocommunicatie-campagne ‘Samen Veilig Rondom Chemelot’ voortgezet. Dit is een meerjarige en actieve campagne, die we samen met Chemelot, de Veiligheidsregio Zuid-Limburg en de gemeenten Beek en Stein uitvoeren.

Zorg en veiligheid

Net als in de rest van het land, zijn er in onze gemeente hulpbehoevenden die te maken hebben met een opeenstapeling van persoonlijke problemen, onder andere: psychische klachten, verslavingsgevoeligheid en sociale onzekerheid. Deze personen zijn vaak het slachtoffer van misbruik en criminaliteit, of veroorzaken zelf overlast en veiligheidsproblemen. Daderschap en slachtofferschap kunnen door elkaar lopen. De problematieken op ‘het snijvlak’ van zorg en veiligheid zijn complex.

Net als voorgaande jaren is in 2023 intensief gewerkt aan beleid op verschillende dossiers én zijn veel inspanningen verricht op casuïstiek. Ook hebben we in 2023 te maken gehad met ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen richten zich enerzijds op maatschappelijke gebeurtenissen, waaronder verharding en buitenlandse conflicten. Anderzijds vragen (nieuwe) landelijke en regionale afspraken en ontwikkelingen intensivering van beleidsthema’s, waaronder de aanpak van jeugdcriminaliteit.

Aanpak personen

Doel van onze aanpak is sneller en gerichter ingrijpen om schadelijke en onveilige gevolgen voor persoon en omgeving zoveel mogelijk te voorkomen, stoppen en duurzaam op te lossen. De samenwerking tussen de zorg- en veiligheidsketen is hierin essentieel. Om dit te bewerkstelligen werken we als gemeente vanuit verschillende teams samen. Daarnaast werken we onder andere samen met de politie, het Openbaar Ministerie, woningcorporaties, Veilig Thuis, instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, Reclasserings-organisaties en de Dienst Justitiële inrichtingen. Deze partners werken samen onder één dak in het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek. Het Zorg- en Veiligheidshuis is een netwerk van gemeenten, zorg- en justitiepartners met als doel te komen tot een succesvolle aanpak van multiproblematiek, criminaliteit en ernstige overlast. Bij ernstige multiproblematiek en veiligheidsproblematiek wordt vanuit het gebiedsgericht werken (een integrale aanpak van sociaal domein, leefbaarheid en veiligheid) opgeschaald naar het Zorg- en Veiligheidshuis. Zij voorkomt en doorbreekt stagnatie bij complexe zorg- en veiligheidscasuïstiek. Deze aanpak is ook in 2023 weer een belangrijke succesfactor gebleken in de bestrijding van criminaliteit en overlast.

Beleidsthema’s

Samenwerken doen we niet alleen lokaal, maar ook regionaal. Binnen de Westelijke Mijnstreek en waar mogelijk Zuid-Limburgse schaal. Middels de Commissie Zorg & Veiligheid Zuid-Limburg brengen we partijen samen om complexe domein overstijgende vraagstukken effectief op te volgen. De commissie monitort de praktijk, signaleert knelpunten, wisselt kennis uit en geeft sturing aan de regionale thema’s op het snijvlak van zorg en veiligheid.

Vanuit zorg en veiligheid hebben we in 2023 gewerkt aan de volgende thema’s:

• Radicalisering:

Bij het tegengaan van radicalisering is het belangrijk om signalen zo vroeg mogelijk te herkennen. Daarom hebben we in 2023 gewerkt aan het vergroten van de deskundigheid van onze medewerkers en onze partners. Ook zijn inspanningen verricht in het voorkomen van radicalisering door activiteiten te organiseren voor de sociale versterking van jongeren. De dreigingsbeelden van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid in 2023 zijn geanalyseerd en waar nodig zijn er (extra) maatregelen genomen.

• Personen met verward gedrag:

Het is belangrijk om personen met verward gedrag op tijd én goed te helpen. Het Verbindingspunt Informatie en Advies (VIA) verbindt meldingen van de politie met betrokken hulporganisaties. In 2023 is toegewerkt naar structurele financiële borging van het VIA. Ook is uitvoering gegeven aan de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd). De Wvggz regelt de rechten van mensen met verplichte zorg vanwege een psychische aandoening. En de Wzd regelt de rechten bij onvrijwillige zorg of onvrijwillige opname van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie).

• Nazorg ex-gedetineerden:

Voor een veilige samenleving is het van belang dat een gedetineerde na het uitzitten van de straf goed terugkeert in de maatschappij. In 2023 is er projectmatig geïnvesteerd om bij aanvang van detentie vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid samen te werken aan het detentie- en re-integratietraject dat moet leiden tot een succesvolle re-integratie en verlaagde kans op recidive. De structurele borging van het project vindt in 2024 plaats.

• Geweld in afhankelijkheidsrelaties:

We willen slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoals huiselijk geweld en kindermishandeling, zo vroeg en goed mogelijk in beeld krijgen. Dit om geweld zo snel mogelijk te stoppen en erger te voorkomen. In 2023 is uitvoering gegeven aan de Regiovisie ‘Geweld Hoort Nergens Thuis’ 2019-2022 middels acties op het gebied van bewustzijn, signaleren en het verbeteren van samenwerking. Ook is gewerkt aan een nieuwe regionaal beleids- en uitvoeringsplan welke in 2024 wordt afgerond. In 2023 is uitvoering gegeven aan het lokale uitvoeringsplan Mensenhandel.

• Aanpak jeugdcriminaliteit:

De jeugd is de toekomst. Ondanks dat de jeugdcriminaliteit in algemene zin daalt, raken steeds meer kwetsbare jongeren betrokken bij zware vormen van criminaliteit. In 2022 zijn we met in- en externe partners gestart met het ontwikkelen van een preventieprogramma en persoonsgerichte aanpak voor jeugdigen. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid ziet dat gemeenten een forse opgaven hebben in de aanpak van jeugdcriminaliteit. Daarom stelt het ministerie extra (structurele) middelen beschikbaar voor geselecteerde gemeenten, waaronder Sittard-Geleen. Dit doen zij onder de noemer ‘Preventie met Gezag’. We hebben in 2023 samen met de politie en het Openbaar Ministerie een integrale aanvraag ingediend. Deze aanvraag is toegekend voor de periode van 2024 tot en met medio 2026. In 2024 wordt gewerkt aan een uitvoeringsplan en financiële verwerking waarna de toegekende interventies worden ingezet.

In 2023 is een doorontwikkelingstraject gestart van het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek. Dit traject is ingezet op basis van autonome ontwikkelingen, waaronder aangescherpte landelijke richtlijnen, groeiende taken en een intensievere samenwerking van de drie Zuid-Limburgse Zorg- en Veiligheidshuizen (Maastricht-Heuvelland, Parkstad en Westelijke Mijnstreek). Dit traject loopt in 2024 door.

Het Toezicht Sociaal Domein, een samenwerkingsverband van verschillende Inspecties, heeft een calamiteitenonderzoek verricht naar de zorg en ondersteuning van Donny M. In het rapport zijn lokale en regionale verbeterpunten aangedragen. Daarnaast komen ook overkoepelende aandachtspunten naar voren die om beleid, afstemming en samenwerking vragen van het Rijk en gemeenten. Onder regievoering van Sittard-Geleen in 2023 een regionaal verbetertraject gestart met de betrokken organisaties. Ook is geïnvesteerd in de aanhaking van het Rijk als stelselverantwoordelijke. In 2024 wordt dit verbetertraject gecontinueerd.

Externe Veiligheid

Ook in 2023 zijn nieuwe ruimtelijke plannen en vergunningen getoetst aan de wettelijke eisen en ons vastgesteld externe veiligheidsbeleid. Daar waar mogelijk, bijvoorbeeld in een transitiegebied, kijken we ook in bestaande situaties naar het optimaliseren van de veiligheidssituatie. De gemeente geeft bijzondere aandacht aan externe veiligheid voor twee ontwikkelgebieden, waarin meer specifiek moet worden gekeken naar de samenhang van externe veiligheid met de geplande ontwikkeling en andere beleidsvelden. Deze gebieden zijn op en nabij de Chemelot site en het treinemplacement Sittard. Verder hebben wij ons, in de aanloop op de Omgevingswet, voorbereid op de implementatie van de Omgevingswet en het nieuwe beleid voor externe veiligheid, dit vooral ten aanzien van het instrument Omgevingsvisie maar ook het Omgevingsplandeel Chemelot.

• Advisering en toetsing ruimtelijke ontwikkelingen en vergunningen:

Het adviseren en toetsen van externe veiligheid in ruimtelijke plannen en vergunningen is een permanent onderdeel van onze gemeente. Het vormt daarmee de basis om te voldoen aan de wettelijke normen maar ook aan de vastgestelde uitgangspunten en ambities als benoemd in onze vastgestelde "Beleidsvisie externe veiligheid Chemelot site / Westelijke Mijnstreek" en "Veiligheidsvisie Spoorzone Sittard-Geleen".

• Emplacementen en Basisnet (spoor):

We volgen de ontwikkelingen in het kader van het programma Robuust Basisnet Spoor nauw en brengen daar waar mogelijk en noodzakelijk ons commentaar in. De pilot ‘emplacement Sittard’ is afgerond en wordt verder door het Ministerie meegenomen in het proces Robuust Basisnet. In het project gebiedsontwikkeling stationsomgeving wordt gestreefd om de omgevingskwaliteit in de stationsomgeving te optimaliseren c.q. te verbeteren om hiermee het vestigingsklimaat zo goed mogelijk te maken voor wonen, bedrijvigheid en recreatie. Hiervoor wordt gestreefd naar zo min mogelijk gevaarlijke stoffen/ketelwagens op de emplacementen en de doorgaande spoorlijn.

• Voorbereidingen Omgevingswet:

We werken verder aan de Implementatie van de Omgevingswet. In een traject met interne en externe betrokkenen zijn beleidsuitgangspunten voor de vernieuwing tot stand. De kaders landen in de omgevingsvisie, de uitvoering wordt verder uitgewerkt in een nog nader vast te stellen Programma Externe Veiligheid.

• Buisleiding project Delta Rijn Corridor

De Delta Rijn Corridor is aangemerkt als project van nationaal belang en is opgenomen in het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Door het project wordt een wezenlijke bijdrage geleverd aan een toekomstbestendige Chemelot site en een duurzaam energiesysteem. Het project heeft ook gevolgen voor de gemeente Sittard-Geleen. Wij gaan ervan uit dat nieuwe leidingen gelegd worden binnen de hiervoor vastgestelde Structuurvisie Buisleidingen 2012-2035 (SVB) en ook blijven binnen de hierbij horende zones voor externe veiligheid.

• Veiligheidskader Chemelot en omgeving:

Op 25 mei 2023 is het convenant ‘Voor een veilige ontwikkeling van Chemelot en haar omgeving’ ondertekend. Het kader van het convenant vormt belangrijke bouwstenen voor een integrale en bestuurlijke afweging om te komen tot bovenwettelijke veiligheidsmaatregelen. Het convenant bevat een groot aantal verplichtingen om te werken aan meer veiligheid. Eén ervan is het inrichten van pilots om vorm te geven aan het concept van integrale veiligheid. Een projectteam (met vertegenwoordigers van alle ondertekenaars van het convenant) heeft de pilots in het afgelopen half jaar vervolgens ingericht. Het projectteam wordt hierin bijgestaan door specialisten van de RUD en de Veiligheidsregio Zuid-Limburg (brandweer, GGD/GHOR). In het convenant staat dat besluitvorming over de resultaten van de pilots in de tweede helft van 2023 zou plaatsvinden. Dit bleek echter niet haalbaar. Deze uitloop heeft overigens geen gevolgen voor de geplande einddatum van het convenant op 31 december 2025.

Ondermijning

Als gemeente hebben we regie gevoerd op de lokale aanpak van ondermijning. Een aanpak die we samen doen met partners als de politie, het Openbaar Ministerie, de belastingdienst en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg. De algemene doelstelling van onze aanpak is voortgezet: onze gemeente zo onaantrekkelijk mogelijk maken voor criminelen en criminele netwerken en hun activiteiten. Samen met onze partners hebben we ondermijning flink aangepakt. Onze focus lag daarbij op de thema’s als witwassen, criminele motorclubs, mensenhandel en spookburgers. Bijzondere aandacht heeft het thema drugscriminaliteit. Onze insteek was: het inzichtelijk maken van ondermijning, het weerbaar maken van diverse doelgroepen in onze gemeente en het actief uitvoeren van toezicht en handhaving. Zo hebben we in 2023 31 drugspanden drie maanden, zes maanden of langer gesloten. Het beleid op basis waarvan deze sluitingen plaatsvinden, het Damoclesbeleid, is in 2023 geactualiseerd. Omdat we als gemeente alleen met integere partijen zaken willen doen hebben we de Wet Bibob onverkort toegepast. In 2023 zijn 88 Bibob toetsen uitgevoerd.

Signalen van ondermijning, zoals signalen over drugscriminaliteit, bijvoorbeeld ontvangen via Meld Misdaad Anoniem, hebben we met de politie en andere partners besproken en actief opgepakt. Daarbij hebben we vooral ook gekeken naar wat wij als gemeente (zelf) in de aanpak hiervan kunnen betekenen, bijvoorbeeld via de inzet van onze toezichthouders/BOA’s ondermijning. Aan 7 straatdealers hebben we een dwangsom opgelegd. Bij twee personen, die zijn doorgegaan met dealen op straat, hebben we besloten de dwangsom te innen. We hebben ons stevig niveau van toezicht en handhaving op thuisprostitutie en spookbewoning voortgezet. Ook voor bedrijven en bedrijventerreinen hebben we aandacht gehad in het kader van ondermijning. Waar nodig, zijn controles verricht samen met partners als de politie, de nutsbedrijven en de Nederlandse Arbeidsinspectie. Daarnaast is (extra) ingezet op het weerbaar(der) maken van onze samenleving: inwoners, ondernemers, private en publieke partners, maar ook de gemeentelijke organisatie. Het gaat dan om bewustwording en signalering en het vergroten van kennis. Zo zijn we in 2023 aangesloten bij de regionale campagne ‘Horen, zien, melden’, waarin we samenwerken met het Platform Veilig Ondernemen. Ook is tijdens de Week van de Veiligheid 2023 de ‘ondermijningsbus’ ingezet en is een themabijeenkomst gehouden voor woningcorporaties, waarbij deelnemers zijn getraind in het herkennen van signalen via de inzet van een ‘ondermijningsappartement’.

Buitengewoon opsporingsambtenaren

Buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s) hebben een duidelijke en onmisbare rol binnen de gemeente Sittard-Geleen. Het werkveld is omvangrijk en onze inwoners verwachten steeds meer van de BOA’s. Als gemeente hebben we de afgelopen jaren gewerkt aan de ontwikkeling van onze BOA’s. Door opleiding en trainingen kunnen deze professionals de steeds toenemende taken goed vervullen. Het vinden van goed gekwalificeerde BOA’s is en blijft van essentieel belang. Gelet op het verloop binnen de bestaande groep BOA’s is er in 2023 voor gekozen om de vrijkomende formatieplaatsen (tijdelijk) in te vullen met inhuur. Inhuur geeft voldoende flexibiliteit om goed gekwalificeerde BOA’s te vinden. 2023 heeft dan ook in het teken staan van het “boeien en binden” van (aanstaande) medewerkers. Om dit alles te bewerkstelligen heeft het intern begeleiden en (door)ontwikkelen van medewerkers nog steeds hoge prioriteit.

Bodycams

Als werkgever is de gemeente verantwoordelijk voor het welzijn en de veiligheid van haar werknemers. Om dit te kunnen borgen zijn de gemeentelijke handhavers in het verleden al uitgerust met portofoons, handboeien en kogel- en steekwerende veiligheidsvesten. Om de veiligheid van de BOA’s en toezichthouders verder te vergroten zijn de BOA’s in 2023 uitgerust met bodycams.

C2000

In 2023 hebben onze BOA’s gebruik gemaakt van het communicatiesysteem van leverancier “Entropia”. Een gezamenlijke aanbestedingsprocedure van Zuid-Limburgse gemeenten die deel uitmaken van het regionale samenwerkingsverband heeft helaas niet geleid tot een nieuwe leverancier. Dit bood ons echter wel de mogelijkheid om een overstap naar het landelijke C2000-systeem te onderzoeken. In het kader van de verdere professionalisering van onze BOA’s zijn in 2023 dan ook de gesprekken gestart met de Politie om de (on)mogelijkheden van deelname van Sittard-Geleen aan het C2000 communicatiesysteem te onderzoeken.

Informatiepositie

Er zijn vele veiligheidsopgaven in Sittard-Geleen. Een goede informatiepositie is daarom steeds belangrijker. Om de veiligheidsaanpak gericht in te zetten zijn sturingsrapportages opgesteld om daarmee de driehoek in positie te brengen om betere keuzes te kunnen maken in de verdeling van de inzet (onder meer van politiecapaciteit). Daarnaast hebben we in 2023 stappen gezet in het verstevigen van de informatiepositie, waaronder een nieuwe vak applicatie die het fundament biedt om casusgericht te werken.

Ontwikkelpaden Geleen-Centrum en Geleen-Zuid

Via een projectmatige aanpak hebben we gewerkt aan een verbetering van de leefbaarheid en veiligheid in de ontwikkelpaden Geleen-Zuid en Geleen-Centrum. In Geleen-Zuid is in 2023 een integraal veiligheidsbeeld opgeleverd en zijn kansen op het gebied van veiligheid laagdrempelig aangepakt. Zo is er een veiligheids-en leefbaarheidsenquête onder de inwoners afgenomen en is de fietsproblematiek in Zuidhof aangepakt. Een aantal onveilige plekken zijn geanalyseerd via veilig beheer en ontwerp en waar mogelijk zijn laagdrempelige aanpassingen gedaan in de openbare ruimte. Ook zijn in Geleen-Zuid en Geleen-Centrum circa 800 garageboxen gecontroleerd. Hoewel we zien dat dat de meeste verhuurders hun administratie en toezicht in orde hebben, is op 8 plekken drugs/druggerelateerde apparatuur/grondstoffen voor de productie van synthetische drugs gevonden. Ook zijn in Geleen-Centrum controles uitgevoerd gericht op leegstand en zijn in het kader van weerbaarheid activiteiten georganiseerd, zoals een 'Kiek Oet' bijeenkomst, waarin ondernemers zijn geïnformeerd over hoe ze ‘drugslocaties’ kunnen herkennen. In de komende jaren gaan we verder met het geven van een noodzakelijke impuls aan de aanpak van veiligheid en leefbaarheid in de ontwikkelpaden Geleen-Zuid, Geleen-Centrum, Sittard-West en Sittard-Centrum. De gemeenteraad heeft hiervoor in de periode 2024 tot en met 2026 €1,25 mln beschikbaar gesteld via de begroting 2024 e.v.

Crisisnoodopvang (CNO)

Op een terrein naast de brandweerkazerne aan de Zürichstraat in Sittard is op 12 juni 2023, voor maximaal één jaar, een tijdelijke CNO geopend. De Veiligheidsregio Zuid-Limburg (en het bedrijf IMA) vangt daar maximaal 300 asielzoekers op. De komst van de CNO zorgde vooraf bij veel mensen voor vragen en onrust. Er is echter gezorgd voor een goede veiligheidsorganisatie, beveiliging en toezicht. Dit is gebeurd (en wordt gecontinueerd tot het sluiten van de CNO) in goede samenwerking tussen onder meer de veiligheidsregio, de politie, de brandweer, de gemeente/BOA’s en het bedrijf IMA. De zorgen die vooraf bij veel mensen leefden, bleken onterecht. Buurtbewoners hebben in 2023 (en tot op heden) geen overlast ervaren. De bewoners van de CNO zijn sinds de opening met open armen ontvangen bij lokale sportverenigingen. Er is een groep van enkele tientallen vrijwilligers aan de CNO verbonden. En een aantal bewoners van de CNO is ook zelf actief als vrijwilliger in de gemeente. Ook de sfeer op de locatie, tussen de bewoners, is sinds de opening in juni 2023 goed. De Veiligheidsregio Zuid-Limburg neemt alle kosten van de crisisnoodopvang voor haar rekening. Deze worden daarna volledig vergoed door de Rijksoverheid.

Verkenning verdergaande samenwerking op het gebied van openbare orde en veiligheid

De gemeenten Stein en Sittard-Geleen zijn als onderdeel van de Westelijke Mijnstreek partner in de districtelijke Driehoek. Veel veiligheidsthema’s worden gemeente overschrijdend opgepakt. De huidige inrichting van het veiligheidsdomein in de Westelijke Mijnstreek is nog steeds vooral gericht op de afzonderlijke gemeenten. Echter in een veranderende maatschappij waarbij het taakveld Veiligheid steeds omvangrijker wordt, is het van belang om als gemeente proactief over de inrichting van het veiligheidsdomein na te denken. Medio 2023 is daarom gestart met een verkenning gericht op verdergaande samenwerking op het gebied van openbare orde en veiligheid tussen de gemeenten Stein en Sittard-Geleen. Een traject met de gemeenten Stein en Sittard-Geleen als opdracht gevende gemeenten en waarbij een externe opdrachtnemer het onderzoek uitvoert. Dit verkennend onderzoek richt zich uitdrukkelijk niet op het veiligheidsbeeld in beide gemeenten, maar op het onderzoeken van mogelijke samenwerkingsvormen en bijbehorende inrichtingen, alsook de implicaties daarvan. De gemeente Beek heeft te kennen gegeven in deze fase niet aan te sluiten. Het doel is om het onderzoek medio 2024 afgerond te hebben.

Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig?

Samen met allerlei andere partijen wordt iedere dag gewerkt aan de aanpak van veiligheid. Zo werken we voor een doelmatige en slagvaardige hulpverlening rondom de openbare veiligheid regionaal samen in de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. Hieronder vallen rampenbestrijding, crisisbeheersing en brandweerzorg. Onze belangrijkste samenwerkingspartners bij de aanpak van ondermijning zijn het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg, het Openbaar Ministerie, de politie, de Belastingdienst en (boven)lokale partners. Als het gaat om zorg en veiligheid, dan speelt het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek een belangrijke rol. Daarin werken we samen met een groot aantal ketenpartners en partijen uit het zorg- en veiligheidsdomein. De samenwerking met het sociaal domein is van essentieel belang voor de persoonsgerichte aanpak van personen met verward gedrag en mogelijke radicalisering. Op al deze thema’s werken we ook samen met de Provincie en met de andere gemeenten in de Westelijke Mijnstreek, in de regio en/of in de Euregio. Tenslotte werken we samen met onze inwoners en ondernemers. Zeker voor het verbeteren van het veiligheidsgevoel (sociale veiligheid) hebben we ook hún betrokkenheid nodig. Via de buurtpreventieteams en WhatsApp groepen leveren zij een belangrijke bijdrage aan het signaleren van onveilige en ongewenste situaties. Ons motto voor 2023-2024 is dan ook: Samen naar 100% veilig!

Wat heeft het gekost?

Analyse resultaat

De (gesaldeerd) voor programma 1 Veiligheid beschikbare € 15,1 mln. werd in 2023 besteed aan crisisbeheersing, brandweer (1.1) en openbare orde en veiligheid (1.2). De budgetten op het gebied van crisisbeheersing en brandweer (1.1) bedroegen in 2022 € 8,6 mln. en hadden voornamelijk betrekking op de gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. De beïnvloedbaarheid van deze budgetten was vrij beperkt aangezien het de uitvoering van wettelijke taken betrof. De budgetten op het gebied van openbare orde en veiligheid (1.2) bedroegen in 2021 € 6,5 mln. en hadden met name betrekking op:

De inzet van boa’s ad € 2,8 mln. bij team Toezicht en Handhaving;

De inzet van budgetten ad € 3,7 mln. onder andere voor Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek (inclusief Wet verplichte GGZ en VIA borging), High Impact Crimes, Ondermijning, Buurtbemiddeling, Buurtpreventie, Cameratoezicht en Calamiteiten binnen team Openbare orde en Veiligheid.

Het incidenteel voordeel ad € 0,26 mln. binnen het programma Veiligheid wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een incidenteel voordeel bij de brandweerkazernes als gevolg van de indexering van de huuropbrengsten. Daarnaast had het resultaat volgens de voorlopige jaarrekening 2023 VRZL een incidenteel voordelig effect op de gemeentelijke bijdrage (aandeel gemeente Sittard-Geleen bedraag 16%). Het onvoorspelbare karakter van calamiteiten had daarentegen een incidenteel nadelig effect.

Wie heeft mee betaald?

De acties/werkzaamheden op het gebied van veiligheid zijn gefinancierd via bestaande budgetten opgenomen in het programma Veiligheid. Ook heeft de gemeente subsidies van andere organisaties ontvangen, zoals het ministerie van Justitie en Veiligheid. Bij een subsidie geldt dat zodra deze wegvalt, ook de acties stoppen. De intensiteit en de wijze waarop we onveiligheid aanpakken in onze gemeente wordt dus mede bepaald door de financiële mogelijkheden die er zijn. Binnen die mogelijkheden worden ieder jaar keuzes gemaakt. Veiligheid is immers nooit ‘af’ en het veiligheidsbeeld verandert continue.

Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit?

Onze gemeente kent een veiligheidsbeeld (en -opgave) van buitenproportionele omvang. Binnen dit beeld is voortdurend sprake van autonome ontwikkelingen waar we als gemeente, via het nemen van passende maatregelen, noodzakelijkerwijs op moeten inspringen. Daarin gaan we uit van flexibiliteit. We monitoren voortdurend wat er speelt in de gemeente en zorgen voor een goede aanpak. Dat kan in de ene periode bijvoorbeeld (meer) focus op cybercrime of drugscriminaliteit zijn en in de andere periode toch weer (meer) focus op woninginbraken. Ook vragen crisis, incidenten en (mogelijke) maatschappelijke onrust steeds meer van onze organisatie, waaronder de mensen en middelen in het programma Veiligheid. Het blijft derhalve steeds inspringen op de actualiteit en het verdelen van inzet. In onze lokale aanpak van al deze thema’s speelt mee dat het langjarige personeelstekort bij de politie consequenties heeft voor de manier waarop we onze aanpak (moeten) vormgeven. De rol van de gemeente wordt steeds steviger en belangrijker in het borgen, dan wel het realiseren, van het noodzakelijke veiligheidsniveau. Die ontwikkeling wordt breed gezien. Van de aanpak van ondermijning, tot aan sociale veiligheid, zorg en veiligheid, evenementenveiligheid en leefbaarheid. Van beleidsmedewerker tot procesregisseur, en zeker ook onze BOA’s.

Beleidsindicatoren