Programma 7 volksgezondheid en milieu

“Wij willen dat onze inwoners tevreden zijn over hun woon- en leefsituatie, gezond blijven en meekunnen in onze samenleving.”

We willen dat de gemeente Sittard-Geleen zich duurzaam en gezond ontwikkelt, zodat de (fysieke) kwaliteit van leven verbetert. De gezondheid van onze inwoners op peil houden, is hiervoor onontbeerlijk. Prioriteit heeft de preventieve aanpak en inzet op positieve gezondheid. Daarom willen we een gezonde levensstijl bij onze inwoners onder de aandacht brengen. En zijn ook zelfredzaamheid en participatie van belang. Samen met de inwoners, instellingen en ondernemers willen we de stad verduurzamen. Zodat Sittard-Geleen ook voor de volgende generaties prettig is om in te wonen en leven.

Dit programma kent de volgende taakvelden:

7.1. Volksgezondheid

7.2. Riolering

7.3. Afval

7.4. Milieubeheer

7.5. Begraafplaatsen en crematoria

Wat wilden we bereiken?

Met het programma Volksgezondheid en Milieu willen we op de middellange termijn:

• De sociale gezondheid bevorderen
• Inzetten op verdere verduurzaming van de stad
• Onze leefomgeving klimaatbestendig maken

Wat hebben we gedaan om dit te bereiken?

Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2023 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden:

• Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

In 2022-2023 is het plaatsen van LED-verlichting bij de buitensportaccommodaties voorbereid. Wij verwachten dat de installatie en financiële afwikkeling daarvan in 2024 volledig is afgerond.

In 2022 zijn wij gestart met het inventariseren van alle accommodaties, om te komen tot een afwegingskader voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Deze inventarisatie is afgerond, op basis waarvan gedurende 2024 een beleidsmatig kader wordt uitgewerkt en – aan de hand van nader te bepalen prioritering – de eerste duurzaamheidsinspecties zullen plaatsvinden. Samen met het onderzoek naar de technische (on)mogelijkheden om accommodaties te verduurzamen, is dat de basis voor prioritering van de daadwerkelijke verduurzaming en renovatie van accommodaties.

Zoals in programma 5 aangegeven werken wij bij maatschappelijk vastgoed vanuit de vraag of een accommodatie een voorziening is (voorziet in een behoefte die voortkomt uit het inhoudelijke beleid). Een accommodatie die wij niet (meer) aanmerken als voorziening, zal een lager(e) prioriteit hebben om te verduurzamen en te renoveren dan een accommodatie die voorziet in een behoefte. Dat betekent dat wij keuzes zullen gaan maken in de instandhouding van accommodaties. Wij verwachten dat wij niet alle accommodaties kunnen renoveren, verduurzamen of vernieuwen, omdat daarvoor de middelen ontbreken. Daarvoor verwachten wij einde 2024 / begin 2025 een voorstel te kunnen voorleggen aan de gemeenteraad. Een fasering zal onderdeel uitmaken van dit voorstel.

• Verduurzaming bedrijventerreinen

Bedrijven die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas verbruiken, zijn verplicht hun energiebesparende maatregelen te rapporteren. De gemeente (uitvoering Regionale Uitvoeringsdienst) is verantwoordelijk voor toezicht op en handhaving van de wettelijke energiebesparingsplicht én informatieplicht. Naast de controlerende rol, heeft de RUD tijdens bedrijfsbezoeken ook ingezet op een adviserende en informerende rol voor verduurzaming. Dit heeft bijgedragen aan het creëren van bewustwording en het activeren van het bedrijfsleven.

Om bedrijven te ondersteunen bij de verduurzaming is er in 2022 gestart met de het aanbieden van programma's rondom energietransitie en circulair ondernemen met als werktitel de MKB-Green Deal.

In 2023 zijn de voorbereidingen getroffen voor het project VerduurzaamjeMKB. Dit ontzorgingsprogramma zal MKB bedrijven in acht deelnemende Zuid-Limburgse gemeenten, waaronder Sittard-Geleen, de mogelijkheid bieden om hun bedrijf te verduurzamen. De concessiehouder biedt met alliantiepartners een all-in-one-oplossing, waarbij ondernemers ondersteund worden in het verkrijgen van informatie over energiebesparing en mogelijkheden voor duurzame opwek van elektriciteit, het adviseren over geschikte maatregelen en het begeleiden bij de installatie ervan. In Sittard-Geleen werkt VerduurzaamjeMKB onder de paraplu van de MKB Green Deal. Dit ontzorgingsprogramma krijgt in 2024 verder vorm.

• Regionale Energie Strategie (RES)

Regio Zuid-Limburg (en gemeente Sittard-Geleen) heeft in 2021 ingestemd met het regionaal bod om 1,3 Terrawattuur duurzame opwek te realiseren voor 2030 (zon op daken groter dan 15 kilowattpiek, zon op land en windenergie). De realisatie van grootschalige opwek van zonne- en windenergie verloopt moeizaam. Dit heeft verschillende oorzaken zoals het niet realiseren van drie windturbines op Holtum Noord, netcongestie en restrictief beleid van de (Rijks)overheid met betrekking tot zonneparken op landbouwgronden. Ook de focus op aardgasreductie en de energiecrisis heeft gezorgd voor verschuiving van de aandacht. Tot slot zorgt de toenemende druk op beschikbare ruimte ervoor dat duurzame opwek meer moet concurreren met andere opgaves zoals kwaliteit van natuur en landszijnap, ruimte voor water, het circulair maken van de economie en de transitie van het landelijk gebied. Er zijn stappen gezet met het Programma Opwek Energie op Rijksgronden. En op daken. Om versnelling aan te brengen in grootschalige opwek van hernieuwbare energie is in november 2023 aan de raad toegezegd om een Routekaart Energietransitie met een uitvoeringsprogramma voor 2030 op te stellen (uitvoering 2024). Tevens is toegezegd om het in 2021 opgestelde afwegingskader grootschalige opwek Sittard-Geleen zonne- en windenergie te herijken (uitvoering 2024). Dit stelt de gemeente in staat op tot afgewogen keuzes te komen en doelgericht te sturen op de doelen van de energietransitie.

Voor het stimuleren en versnellen van zon op dak is vanuit de RES Zuid-Limburg in 2023 een nieuwe fte geworven (fulltime). Op basis van een opgestelde regionale potentiestudie is een opzet gemaakt waar voor welke gemeente de meeste focus moet komen. Voor Sittard-Geleen zijn dit de geclusterde industriedaken. Deze doelgroep kan door een gebiedsgerichte aanpak in combinatie voor verduurzaming van bedrijventerreinen het beste worden aangevlogen.

• Warmtetransitie/ Transitievisie Warmte (TVW)

In 2021 is de TVW vastgesteld. Dit plan schetst per wijk het tijdspad naar aardgasvrije wijken. In 2023 is het gebiedsuitvoeringsplan vastgesteld. In dit plan is de transitievisie verder uitgewerkt. Ook zijn drie startwijken benoemd, Obbicht, Broeksittard en bedrijventerrein Fortuna. Voor deze wijken wordt een wijkuitvoeringsplan warmte opgesteld waarmee de aardgasreductie voor deze wijken wordt uitgewerkt. Als onderdeel van de invulling van de subsidieregeling Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) is de formatie voor de warmtetransitie aanzienlijk uitgebreid. Met deze formatie-uitbreiding wordt een structurele start gemaakt met de warmtetransitie met als onderdelen de drie wijkuitvoeringsplannen, de proeftuin aardgasvrije wijken en het Warmtenet Zuid Limburg.

• Warmtenet/Het Groene Net Noord (HGN Noord)

Drie fasen van het warmtenet HGN Noord zijn gerealiseerd. Het warmtenet is in 2023 niet verder uitgebreid. Vanwege de landelijke ontwikkeling van de Wet collectieve Warmtevoorziening ligt de verder uitbreiding van dit warmtenet stil.

• Warmtenet Zuid Limburg/ Het Groene Net Zuid

In 2022 is een start gemaakt met de ontwikkeling van een warmtenet met als bron de restwarmte van het Chemelot complex. Onder de naam Warmtenet Zuid Limburg is een traject gestart met als doel het organiseren van regionale samenwerking ter realisatie van het warmtenet in Zuid-Limburg. Hierbij wordt rekening gehouden met de beoogde publieke rol conform de Wet collectieve Warmtevoorziening (Wcw). Uiteindelijk doel is de fysieke aanleg van een regionaal warmtenet. In 2023 is fase 2 van het traject gestart met als doel het opstellen van een ontwikkelovereenkomst voor de start van het warmtenet. Besluitvorming hierover en start fase 3 volgt medio 20024.

• Proeftuin Aardgasvrije Wijk Limbrichterveld Noord

In 2023 is onderzocht of de verdere uitrol van het warmtenet in de wijk is te realiseren al dan niet met een rijkssubsidie. Dit heeft niet geleid tot een afronding van de proeftuin.

• Energiebesparing en energiearmoede

Als onderdeel van de Transitievisie Warmte en op basis van de regelingen voor reductie van het energiegebruik zijn vanaf 2022 meerdere energiebesparingsprojecten uitgevoerd. Zo is een gemeentelijk energieloket opgezet (adviesloket voor verduurzaming woningen) en daarbij zijn warmtescans voor woningen ingezet. Ook zijn er collectieve inkoopacties op het gebied van zonnepanelen en isolatie opgestart. Als onderdeel van de aanpak energiearmoede worden energiecoaches beschikbaar gesteld aan alle inwoners. Zij geven inwoners energieadvies aan huis en ondersteunen bij het begrijpen van de energierekening. Verder brengen de ‘energieklussers’ energiebesparende maatregelen daadwerkelijk aan bij inwoners thuis. Tot slot ondersteunt de gemeente inwoners met de laagste inkomens bij het kopen van energiezuinig witgoed.

• Programma Duurzaamheid en Transitieprogramma's Circulaire Economie

Een gemeente breed Programma Duurzaamheid is in 2023 verder ontwikkeld en zal in 2024 worden afgerond en vastgesteld. Daarbij is in 2023 een start gemaakt met transitieprogramma’s circulaire economie. Hiervoor zullen in 2024 een uniforme procesaanpak voor vijf transitieprogramma’s en tenminste een eerste transitieprogramma worden ontwikkeld en vastgesteld. Het Regiodeal project ‘Werkplaats Circulair Geleen’ vormt de overkoepelende fysieke drager van de transitieprogramma’s.

• Duurzaamheidshuis en -bus

Om de samenleving effectief en interactief te betrekken bij de brede duurzaamheidsopgave, en als gemeente het goede voorbeeld te geven hierin, is in 2023 een start gemaakt met de ontwikkeling van een duurzaamheidshuis. Een fysieke plek beoogd in het centrum van Geleen, welke in 2024 verder wordt ontwikkeld. Daarbij gaat ook een duurzaamheidsbus rijden. Deze is in 2023 aangeschaft en zal in 2024 operationeel zijn. In 2023 heeft de gemeente voor de realisatie van bovenstaande de subsidie Aanjagen gemeentelijke projecten verduurzaming woningen ontvangen van de provincie.

Het Regiodeal project ‘Werkplaats Circulair Geleen’ krijgt met een programma gericht op de transitie naar een circulaire economie hierbinnen ook een plek.

• Syschemiq

In 2023 is in dit Europese project intensief samengewerkt door industrie, wetenschap, onderwijs, overheid om de plastic kringlopen te sluiten en de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Middels een werkpakket gericht op het rechtstreeks betrekken van inwoners zijn er diverse programma’s opgezet, onder andere voor het basisonderwijs. Deze worden in 2024 verder uitgerold. De programma’s sluiten aan bij het Regiodeal project ‘Werkplaats Circulair Geleen’ en zullen dan ook een podium krijgen in het Duurzaamheidshuis.

• Nationaal Isolatieprogramma

Om ook in Sittard-Geleen zoveel mogelijk slecht geïsoleerde woningen (label E, F, G) woningen te verduurzamen door te isoleren in de periode tot en met 2030 zijn de middelen beschikbaar gesteld door het Rijk in het Nationaal Isolatieprogramma in 2023 aangevraagd en toegekend. In 2024 zal dit programma verder worden uitgewerkt.

• CDOKE

Middels de tijdelijke ministeriële regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) is in 2023 een uitkering aangevraagd en ontvangen en zijn aanpassingen in het functieboek gerealiseerd ten behoeve van de uitvoering van Nederlands klimaat-en energiebeleid. De CDOKE middelen en capaciteit zijn tot en met 2027 (structureel) verwerkt in de begroting en het functieboek. Reeds zijn de volgende formatieplaatsen ingevuld;

Strategisch beleidsadviseur Energietransitie, strategisch beleidsadviseur Warmtetransitie, beleidsmedewerker Energie- en warmtetransitie, beleidsondersteuner Duurzaamheid, beleidsmedewerker Duurzame Mobiliteit, beleidsmedewerker Ruimtelijke Ontwikkeling, beleidsmedewerker Duurzame Mobiliteit, juridisch medewerker Mobiliteit, beleidsadviseur IBOR Natuur/groen, ondersteuner Vastgoed, IM adviseur Klimaat & Energie, Communicatieadviseur Duurzaamheid.

• Luchtkwaliteit/SLA

In 2023 is de gemeente Sittard-Geleen aangesloten bij het SLA (Schone Lucht Akkoord). Door aansluiting bij het SLA onderschrijft de gemeente dat zij verbetering van de luchtkwaliteit belangrijk vindt en dat verbetering van de kwaliteit leidt tot gezondheidswinst. Als gemeente sec zijn de mogelijkheden beperkt om invloed uit te oefenen maar als iedereen een stapje doet kunnen we de luchtkwaliteit overal verbeteren.

Met Gala gelden zijn o.a. satellietdata aangekocht over de luchtkwaliteit op wijkniveau in Sittard-Geleen. Dit gaat over de jaren 2022/2023 en zal per kwartaal ook over 2024 nog aangeleverd gaan worden. Uit analyse van deze data zal onderzocht worden of er beleidsmatige keuzes te maken zijn om naar de toekomst de luchtkwaliteit in het algemeen en in Sittard-Geleen in het bijzonder te verbeteren. Hierbij wordt ook vooruitgekeken naar de aanscherping van de richtwaarden die volgen uit nieuwe Europese wetgeving.

• Windpark Holtum Noord

Begin 2023 heeft de rechter de omgevingsvergunning vernietigd. Daarmee herleefde de vergunningaanvraag van Engie. In de loop van 2023 heeft Engie de vergunningaanvraag formeel ingetrokken. Daarmee is een einde gekomen aan betreffende procedure.

• Milieutaken Omgevingswet

Met de komst van de Omgevingswet in 2024 is sprake van een herverdeling van bodemtaken en vindt een verschuiving plaats in bevoegd gezag, van de provincie naar gemeenten. Deze bodemtaken, basis- en plustaken, zullen vanaf 2024 worden uitgevoerd door de RUD ZL. Hiervoor is op 15 juni 2023 een raadsbesluit genomen (raadsvoorstel 2891010) en zijn extra structurele middelen beschikbaar gesteld van 29.000 euro boven op de reguliere begroting.

Met RUD ZL heeft overleg plaatsgevonden over aanpassing van het werkprogramma en dienstverleningsovereenkomst voor 2024. Hierbij is afgesproken om vanaf 2024 te starten met de uitvoering van de bodemtaken (basis- en plustaken) door RUD ZL.

• Beleidskader van afval naar grondstof

In juli 2022 is het Regionaal Uitvoeringsplan Van Afval Naar Grondstof 2022-2025 door de gemeenteraden van Sittard-Geleen, Beek en Stein vastgesteld. Het uitvoeringsplan geeft uitvoering aan de doelstellingen van het in 2021 vastgestelde Regionale Beleidskader Van Afval Naar Grondstof 2021-2025. De landelijke VANG-doelstellingen zijn uitgangspunt voor het afvalbeleid. Hierbij streven we naar 100 kg restafval per inwoner in 2025 en 30 kg in 2030. Het ultieme doel, zoals opgenomen in de Grondstoffenvisie 2050, is 0 kg restafval in 2050 en een samenleving met volledig hergebruik van grondstoffen. 7 van de in totaal 11 maatregelen van het uitvoeringsplan zijn in 2023 al ingezet en hebben gezorgd dat het restafval gemiddeld met 21,1 kg per inwoner is afgenomen in 2023. In totaal werd in 2023 nog gemiddeld 140,2 kg restafval per inwoner ingezameld. Door het beter scheiden van afval en grondstoffen zijn tevens meer grondstoffen ingezameld. Zo werd per inwoner gemiddeld 8,0 kg meer GFT en 2,3 kg meer PMD ingezameld.

Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig?

Wij hebben samen met inwoners, het Rijk, Provincie en GGD via verschillende projecten een bijdrage geleverd aan de sociale gezondheid(sbeleving) van inwoners. Binnen deze projecten is daarnaast sprake van samenwerking met partners als maatschappelijke organisaties, huisartsen, zorgverzekeraars en zorgaanbieders en onderwijsinstellingen.

Samen met de provincie, Rijk, regiogemeenten hebben we taken uitgevoerd die te maken hebben met de fysieke gezondheid.

De Tuinman van Morgen krijgt de komende jaren een vervolg. Dit doen we o.a. door ons Premium Partnership van de Future City Foundation te verlengen voor twee jaar. De Future City Foundation en ruim 60 partners waaronder het Ministerie van BZK, Ministerie van I&W, VNG en gemeente Sittard-Geleen gaan de komende twee jaar samen aan de slag met de City Deal: Slim Maatwerk. In deze City Deal onderzoeken we welke oplossingen digitalisering en technologisering ons kunnen bieden op het gebied van kansengelijkheid, vergroten van een gezonde levensstijl en hoe we onze wijken optimaal kunnen inrichten. We brengen dit in praktijk door de uitkomsten breed te delen zowel binnen als buiten de organisatie en toe te passen in bijvoorbeeld onze eigen proeftuin, ‘Proeftuin de Zeeheldenbuurt’. De proeftuin kent drie pijlers, Smart City, Arbeidsparticipatie en Klimaatadaptatie. Dit geeft ons ruimte om te experimenteren en samen met inwoners technologie en digitalisering te gebruiken als tools ter verbetering van de inrichting en de gezondheid van deze buurt. Komende jaren gaan we met het thema Smart City/ Slimme Stad meer acteren op kansen en inzetten op verbinden in de hele gemeente en in de interne organisatie.

Wat heeft het gekost?

Analyse resultaat

De budgetten in dit programma zijn ingezet voor het uitvoeren van de taken m.b.t. afval/milieubeheer, riolering, water en de begraafplaatsen en de GR GGD. Bij afval en riool zien we hogere kosten die per saldo niet tot een resultaat leiden omdat deze verrekend worden met lagere kosten verantwoord in programma 2 en 6. De uitvoering van duurzaamheidsprojecten veroorzaakt grote verschillen tussen baten en lasten binnen het programma en sluit met een voordelig saldo van € 0,16 mln. De verschillen ontstaan doordat de financiering van de meerjarige projecten uit rijksmiddelen en reserves komt. Het voordelig resultaat is een gevolg van de substitutie die ontstaat door de uitvoering van de rijkregeling CDOKE (tegemoetkoming in personeelslasten bij duurzaamheidsprojecten). Voor een verdieping van de analyse verwijzen wij naar de verschillenanalyse in de bijlagen.

Wie heeft mee betaald?

Voor waterbeheer en afvalverwerking hebben wij onze inwoners een bijdrage gevraagd die 100% kostendekkend is. In de paragraaf lokale heffingen lichten wij de afvalstoffenheffing en rioolheffing nader toe. Het merendeel van de duurzaamheidsprojecten is geheel gefinancierd uit Rijks- en/of Provinciale bijdragen.

Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit?

Niet aan de orde, we hebben alles opgepakt wat we ons in de begroting hebben voorgenomen.

Beleidsindicatoren