Terugblik

Algemeen

De uitvoering van de begroting 2023 is net als in 2022 sterk beïnvloed door diverse maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Na de afbouw van de rijksmaatregelen met betrekking tot corona hebben we begin 2023 de laatste corona gerelateerde effecten op onze begroting verwerkt. De oorlog in Oekraïne heeft ook in 2023 invloed gehad op onze bedrijfsvoering. Binnen de middelen die we hiervoor van het Rijk hebben ontvangen, hebben we een bijdrage geleverd in de opvang van vluchtelingenstroom en zijn we de voorbereidingen gestart voor de herhuisvesting van de Oekraïense ontheemden. Daarnaast hebben we vanaf juni 2023 voor de duur van maximaal een jaar een tijdelijke crisisnoodopvang geopend aan de Zurichstraat in Sittard voor de opvang van asielzoekers

Genoemde ontwikkelingen hebben direct en indirect invloed gehad op de economie en daarmee ook zijn weerslag gehad op onze begroting. Met name door loon- en prijsstijgingen op diverse beleidsterreinen. Door ontvangen rijksmiddelen hebben wij de financiële gevolgen hiervan op onze begroting kunnen opvangen.

Tot slot duurt de onzekerheid over de ontwikkeling van het Rijksbeleid met betrekking tot gemeentefinanciën nog altijd voort. Het vallen van het kabinet Rutte IV en de nog altijd lopende kabinetsformatie is hier mede debet aan. Dit maakt dat er nog geen oplossing is voor de structurele tekorten vanaf 2026 én dat er financiële ruimte ontbreekt om nieuwe structurele verplichtingen aan te gaan. Dit betekent onvoldoende structurele ruimte voor het geven van invulling aan landelijke opgaven rondom duurzaamheid (o.a. klimaatadaptatie, energietransitie), wonen, asielopvang, bestaanszekerheid én onvoldoende ruimte om structureel invulling te geven aan onze lokale ambities.

Deze onzekerheid maakte de ontwikkeling van een stabiele financiële strategie tot een opgave. Via onze P&C-cyclus, met 3 tussentijdse rapportages, waren wij in staat de actuele ontwikkelingen te volgen en telkens te vertalen in ons begrotingsbeeld.

Begroting 2023

Wij hebben de begroting 2023 ‘beleidsarm’ opgesteld. Beleidskeuzes hebben we hierin nog niet gemaakt. De integrale afweging over beleidskeuzes is gemaakt in de kadernota 2023-2026 en vervolgens vertaald in de begroting 2024. We hebben het afgelopen jaar gewerkt aan de hand van een begroting 2023-2026:

• met voordelige (structurele) begrotingssaldi in de jaarschijven 2023 tot en met 2025;
• met een nadelig (structureel) begrotingssaldo in het ‘ravijnjaar’ 2026;
• waarbij voor de afdekking van nadelige effecten door loon- en prijsstijgingen de hiervoor ontvangen Rijksmiddelen zijn gereserveerd; waarbij in afwachting op de kadernota 2023 voor de borging van de continuïteit van de uitvoering van bestaand beleid5 in 2023 incidentele middelen (€ 1,75 mln exploitatie; € 4,8 mln investeringen) beschikbaar zijn gesteld;
• waarbij het geactualiseerd risicoprofiel volledig is afgedekt in de algemene reserve risicobeheersing en bovenop de buffer een surplus in de algemene reserve beschikbaar is;
• met incidentele maatregelen om onze woonlasten (OZB) en hondenbelasting in 2023 te verlagen;
• met een investeringsprogramma 2023 voor IBOR-vervangingen van € 13,4 mln.

Op basis van de beoordeling van de begroting 2023 heeft de provinciaal toezichthouder geconstateerd dat wij aan de voorwaarden voldoen om voor repressief begrotingstoezicht in aanmerking te komen. Hiermee werd de conclusie uit het Financieel Verdiepingsonderzoek, dat eind 2020 is uitgevoerd, bevestigd. Zowel uit dit onderzoek als de beoordeling van onze begroting blijkt dat onze financiële positie en functie voldoende basis biedt voor meerjarig repressief toezicht.

Tussentijdse rapportages

Bijstelling begrotingsbeeld

In onze financiële verordening is bepaald dat wij onze begroting kunnen bijstellen in de tussentijdse rapportages. De begroting 2023, vastgesteld door de raad op 10 november 2022, hebben wij bijgesteld op basis van de 4de rapportage 2022 en de 3 tussentijdse rapportages over boekjaar 2023.

In onderstaande tabel hebben wij de effecten van de financiële bijstellingen uit deze 4 rapportages op het begrotingssaldo 2023 in beeld gebracht. In onderstaande tabel hebben wij de begrotingsaanpassingen groter dan € 0,25 mln. op een rij gezet. In de 4de rapportage 2022 en de 1ste rapportage 2023 zijn de laatste corona gerelateerde bijstellingen verwerkt. Deze posten zijn in onderstaande tabel afzonderlijk in beeld gebracht.

Toelichting tabel

In bovenstaande tabel zijn de begrotingsaanpassingen uit onze tussentijdse rapportages, groter dan € 0,25 mln., met betrekking tot begrotingsjaar 2023 samengevat. Uit dit overzicht blijkt dat wij in de 4 tussentijdse rapportages de begroting 2023 per saldo met ruim € 10 mln. voordelig hebben bijgesteld. De grootste bijstellingen hebben betrekking op de bijstelling van budgetten in het sociaal domein (WMO en BUIG/ Participatiewet), actualisatie kapitaallasten en de accresontwikkeling in de septembercirculaires 2022 en 2023.

Daarnaast hebben wij in de 4de rapportage 2022/ 1ste rapportage 2023 de laatste corona gerelateerde bijstellingen in de begroting verwerkt. Deze bijstellingen zijn verrekend met de reservering coronamiddelen. Het restant van deze reservering ad € 5,1 mln. is in de besluitvorming over de 2de rapportage 2023 toegevoegd aan het surplus van de algemene reserve.

Incidentele begrotingsruimte

Op basis van de bijgestelde begroting 2023 beschikten wij in totaal over ruim € 25 mln. incidentele begrotingsruimte. Dit bedrag is als volgt opgebouwd:

Aanvullend op de per saldo voordelige bijstelling van het begrotingssaldo met ruim € 10 mln. beschikten we in 2023 over € 15,1 mln. incidentele ruimte, bestaande uit het restant aan gereserveerde coronamiddelen ad € 5,1 mln en het jaarrekeningresultaat na bestemming ad € 10,0 mln. Van de totale incidentele ruimte in 2023 van ruim € 25 mln. hebben we in de begroting 2024 € 22,7 mln. ingezet voor de dekking van de uitvoeringsagenda 2024-2026 (‘speerpunten’). Na deze verwerking bedraagt de resterende incidentele begrotingsruimte in 2023 € 2,5 mln. Zie hiervoor ook het saldo van de actuele begroting 2023, zoals opgenomen in de tabel ‘samenvatting programmaverantwoording’.

Overige financiële ontwikkelingen

Naast de actualisatie van het begrotingsbeeld hebben we in de tussentijdse rapportages een aantal financiële ontwikkelingen verwerkt, die geen invloed hebben op het begrotingssaldo. De belangrijkste ontwikkelingen zijn:

• Het verwerken van de gevolgen van de loon- en prijsstijgingen op onze begroting voor een totaalbedrag van € 16 mln. ten laste van de middelen die hiervoor in onze begroting zijn gereserveerd (3de rapportage 2023);
• Het beschikbaar stellen van (aanvullende) kredieten voor een totaal bedrag van € 10,2 mln. (1ste rapportage 2023: € 6,6 mln.; 2de rapportage 2023: € 2,2 mln. en 3de rapportage 2023: € 1,4 mln.)
• Inzet van middelen uit de reserve samenleving versterkende maatregelen voor:
  • De verledding van buitensportaccommodaties ad € 0,42 mln. (1ste rapportage 2023);
  • het uitvoeren van onderzoeken in relatie tot de verduurzaming van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed ad € 0,5 mln. (3de rapportage 2023).
• Het overhevelen van een aantal incidentele (restant) budgetten naar 2024 ad € 2,9 mln. zodat deze budgetten direct in 2024 ingezet kunnen worden voor het verder uitvoeren en afronden van deze activiteiten (3de rapportage 2023).